Hình ảnh ấy, tự bao giờ đã trở thành biểu tượng ca ngợi lòng thủy chung của người phụ nữ Việt Nam.. Và hình ảnh ấy, tự bao giờ cũng đã trở thành nỗi vời vợi ưu tư trong lòng bao nhà thơ khi đặt chân đến đất Lạng Sơn.

“Gió bấc thổi từng cơn
Tuyết sương giăng giăng mắc
Giữa nắng mưa dằng dặc
Bồng con mong ngóng chồng 

Tô Thị giữa Kỳ Cùng
Tuyệt tình ca xứ Lạng
Trái tim còn đăm đắm
Lời thủy chung đá vàng … "

Chỉ bằng 2 khổ thơ 5 chữ, nhà thơ Đặng Hồng Thiệp đã vẽ nên khung cảnh núi sông hùng vĩ với sự khắc nghiệt của thiên nhiên xứ Lạng, đã cô đọng cả truyền thuyết về một tình yêu vàng đá sắt son mà người xưa gửi lại cho đời sau. Nhưng cũng chính sự thủy chung đá vàng ấy và sự chông chênh của bước chân nàng Tô Thị bên sườn non cheo leo đã khiến nhà thơ ngậm ngùi:

"Anh đứng giữa Kỳ Cùng
Ngẩn ngơ nhìn vô tận
Bao nhiêu là mê đắm
Bao nhiêu là mong manh …"

Nhạc sĩ Quỳnh Hợp cũng đã từng đến Lạng Sơn, đã từng ngắm dòng sông Kỳ Cùng cuồn cuộn chảy… Không chỉ cảm động về mối tình vàng đá, mà Quỳnh Hợp còn đau đáu về hình ảnh người phụ nữ cô đơn khắc khoải ngóng chồng trong vô vọng. Giữa cuộc đời, hình ảnh ấy quá nghiệt ngã, số phận ấy cũng quá tội tình khiến người ta nao lòng đến rưng rưng nước mắt…

Bài hát Đá Vàng cũng được viết ngắn gọn với ngần ấy câu chữ của bài thơ. Bằng chất liệu ca trù và bằng kỹ thuật sáng tác, Quỳnh Hợp đã chuyển tải tính sử thi của câu chuyện xưa đến người nghe một cách súc tích và khéo léo. Nghe bài hát ta có thể cảm nhận được sự chênh vênh, sự mê đắm và cả sự mong manh mà nhà thơ Đặng Hồng Thiệp đã gửi vào trong bài thơ của mình.

Nhưng, có lẽ chỉ bằng trái tim tinh tế của một người phụ nữ luôn đồng cảm với những số phận mà Quỳnh Hợp đã nâng những câu thơ mạnh mẽ, nam tính ấy thành câu hát luyến láy bồng bềnh: Bao nhiêu là mê đắm, bao nhiêu là mong manh…

Vâng, dường như giữa sự mê đắm và mong manh kia không có ranh giới, hay chính sự mong manh và mê đắm chỉ là một. Và Quỳnh Hợp đã gửi gắm vào bài hát lời cầu chúc: “Sẽ không còn người phụ nữ nào phải chịu cảnh ôm con chờ chồng trong nỗi cô đơn, lẻ loi và vô vọng như thế nữa, mặc dù cuộc sống vẫn còn bao nhiêu bất trắc muộn phiền”.

QUỲNH LỆ

Bài hát “Đá vàng” đã được Đài truyền hình Việt Nam giới thiệu trong chương trình “Tác phẩm mới” với tiếng hát của ca sĩ Liên Hương.