Elmo Hope dường như là một nghệ sĩ piano bị bỏ quên trong kỷ nguyên bebop. Sự nghiệp âm nhạc không mấy thành công của ông phần nào phản ánh hiện thực nhạc jazz Mỹ thập niên 50. Cuộc đời và sự nghiệp của người nghệ sĩ tài hoa không được ghi chép lại, thậm chí có lúc Hope còn bị cấm biểu diễn ở West Coast hay những quán bar tại New York.

Ở thời điểm này, Hope bị cấm biểu diễn ở những hộp đêm của thành phố hoa lệ New York vì có ''liên quan đến chất gây nghiện''. Những nơi ''không lành mạnh'', tập trung các tầng lớp ''dưới đáy'' dường như luôn ràng buộc số phận ông. Trong khi những người bạn của Elmo như Bud Powell đã tạo đựơc tên tuổi trên đại lộ 52, thì Hope chỉ biểu diễn ở các sàn nhảy Greenwich Village và Coney Island.

Nhiều đồng nghiệp của ông đã tổ chức được các chương trình nhạc bebop với khối lượng khán giả lớn, thì Hope lại long đong trên đường lưu diễn tới những miền quê hẻo lánh cùng các ban nhạc blues. Và hầu hết, các nghệ sĩ đều có xu thế hướng về New York, xây dựng và tạo lập tên tuổi thì Hope vẫn mắc kẹt và sống chuỗi ngày nhàm chán tại West Coast.

Tại sao Hope lại ''dậm chân tại chỗ'' trong làng nhạc jazz những năm 40 luôn luôn là điều mà tới hiện tại, người ta vẫn bàn tán. Kỹ thuật biểu diễn của ông rất hoàn hảo so với những nghệ sĩ piano cùng thời và phong cách thể hiện cũng khá tinh tế, các sáng tác và việc dàn dựng cũng chẳng kém cạnh gì và cuối cùng, tài năng của Hope là điều không thể phủ nhận.

Vào thập niên 50, thế giới nhạc jazz đã thay đổi, phong cách của ông không còn thích hợp với những nhu cầu mới. Một số nhạc công đàn phím đương thời đã kết hợp lại với nhau như Richie Powell với Clifford Brown, Walter Bishop với Parker, sau này là Red Garland và Miles Davis; những nghệ sĩ khác như Al Haig và Mal Waldron cuối cùng cũng tìm được một chỗ đứng trong lịch sử nhạc jazz.

Song điều này không xảy ra với Elmo Hope, ông chẳng bao giờ có thể đứng vào hàng ngũ của một ngôi sao thực thụ khi nhìn vào cuộc hành trình đầy sóng gió trong âm nhạc, từ phút khởi đầu cho đến khi kết thúc, cũng như sự ra đi thầm lặng về thế giới bên kia của ông khi chớm tuổi 40.

Người vợ của Hope (cũng là nghệ sĩ piano Bertha) đã gìn giữ tên tuổi của ông trong công chúng. Bà tổ chức các tour lưu diễn và thành lập ban nhạc lấy tên là ELMOllenium. Thời đại kỹ thuật số tạo điều kiện cho việc phát hành lại một vài thu âm hiếm hoi của ông. Ông được coi là ''nguồn tư liệu cực kỳ quý hiếm'' cho những ai muốn nghiên cứu lịch sử nhạc jazz.

Chuyện kể về cuộc đời của Hope bắt đầu ở New York vào năm 1923, khi Hope được làm lễ rửa tội tại thánh đường Elmo, thần hộ mệnh của các thủy thủ. Ông bắt đầu học piano từ năm bảy tuổi. Hope tập trung vào lĩnh vực nhạc cổ điển và tham gia những cuộc đua tài với nhiều tên tuổi thành công tại địa phương bấy giờ.

Trong thời gian làm việc ở sàn nhảy và những câu lạc bộ xa trung tâm nhạc jazz của New York là đại lộ số 52, Hope gặp gỡ và cộng tác cùng nghệ sĩ kèn Joe Morris rồi thu âm với nhóm của Morris vào năm 1948. Tuy nhiên, thể loại nhạc R&B mà nhóm theo đuổi không hấp dẫn Hope. Ông theo đuổi các chuyến lưu diễn với Etta Jones nhưng chỉ kéo dài đến tháng 6/1953.

Dường như vào thời kỳ này, Hope đã tạo ra một chỗ đứng trong làng nhạc jazz. Ông bận rộn cho công việc thu âm và biểu diễn. Album tam tấu Meditations xuất hiện vào năm 1955, tiếp theo là những nhạc phẩm khác như Hope Meets Foster và Informal Jazz. Năm 1957 ông thực hiện chuyến lưu diễn cùng Chet Baker và định cư ở Los Angeles.

Tại West Coast, Hope gặp và kết hôn với Bertha, ông xoay xở, vất vả tìm việc làm. Ông thu âm cùng Land, cho ra đời album The Fox và một số tư liệu khác. Hai album solo đầu tiên cũng ra đời là Elmo Hope Trio và So Nice. Hope trở lại New York vào năm 1961, đồng thời gặp lại Orrin Keepnews, lãnh đạo hãng Reverside mấy năm trước. Kết quả là sự ra đời của album Homecoming! với sự hợp tác của nghệ sĩ kèn Blue Mitchell. Một lần nữa thu âm này không gặp may và hầu như chẳng có mấy lời tán thưởng. Sự nghiệp của Elmo Hope bị tàn lụi dần vì tình trạng sức khỏe. Năm 196,7 ông nhập viện và qua đời vì chứng suy tim.

Cuộc đời của Hope chứa đầy những câu hỏi thú vị về sự nghiệp một nghệ sĩ nhạc jazz, nhưng chỉ nằm trong khoảng thời gian từ thập niên 40 đến thập niên 50 trong lịch sử nhạc jazz Mỹ. Chúng ta có thể bắt đầu những gì về Hope từ kỷ nguyên bebop? Có phải ông là người ngoài cuộc trong lĩnh vực này, đơn giản là vì ông không đủ tài năng để đáp ứng những yêu cầu của nó? Còn bao nhiêu tranh cãi về phong cách của một nghệ sĩ piano bebop khiến ông bị lãng quên? Ai sẽ là người trả lời câu hỏi ấy trước khi quá muộn?

(Bích Thuỷ - Tổng hợp)