Sóng phát thanh- một kênh thông tin giải trí truyền thống rất quen thuộc với người dân từ lâu. Một chiếc máy radio không còn xa lạ với đời sống thường ngày với mọi tầng lớp công chúng, từ thành thị cho đến những vùng nông thôn hẻo lánh. Khi mức sống của người dân chưa cao, chiếc máy TV vẫn còn là sản phẩm xa xỉ thì chiếc radio đã trở thành người bạn thong tin thân thiết, quý giá. Cho tới hôm nay, sóng phát thanh và chiếc máy radio vẫn tồn tại nhưng vai trò cũng như sức ảnh hưởng của nó tới đời sống âm nhạc đã có nhiều thay đổi. Đâu là nguyên nhân và giải pháp?

Khi không còn là độc tôn…

Đời sống được nâng cao, con người tiếp tục và sử dụng nhiều thiết bị, công nghệ hiện đại, nhất là trong lĩnh vực giải trí. Hiện nay, trên các kênh truyền hình hầu như đều có các chương trình ca nhạc trong và ngoài nước. Thêm vào đó là mạng lưới truyền hình cáp, những kênh chuyên ca nhạc như HTVC ca nhạc, MTV, Channel V,…đã thỏa mãn được ít nhiều nhu cầu của dân ghiền nhạc. Hơn thế, internet là thế giới thông tin không giới hạn, chỉ với 1 cú click chuột bạn có thể tìm thấy từ lịch sử âm nhạc cổ điển cho đến những thông tin âm nhạc mới nhất trên toàn cầu. Sức mạnh của internet không dừng ở đó khi ta có thể xem các chương trình ca nhạc trên các website…Cộng thêm vào đó là các sân khấu ca nhạc, phòng trà, tụ điểm vẫn sáng đèn hàng đêm….Vô hình chung, sóng phát thanh có vẻ như lạc hậu đi và mất dần tiếng nói trong đời sống âm nhạc?!

Bước vào cuộc cạnh tranh gay go này, đối thủ trực tiếp của đài phát thanh có lẽ là truyền hình. Nếu như qua sóng phát thanh người ta chỉ có thể nghe thì với sóng truyền hình khán giả có thể thưởng thức hình ảnh sống động và trực quan hơn. Đó là bất lợi thứ nhất của sóng phát thanh, tuy nhiên sự lôi cuốn riêng của sóng phát thanh chính là sự truyền tải cảm xúc, thông tin, thông điệp qua giọng nói. Trong khi các ca sĩ hiện nay có xu hướng không chỉ chuyển tải ca khúc qua giọng hát mà còn hình thể, vũ đạo,..Bất lợi thứ hai đến từ phía của các ca sĩ, và một vì đặc điểm hiện có của dòng nhạc trẻ, nhất là nhạc teen. Nhạc trẻ hôm nay nghe chưa đủ mà phần “nhìn” cũng khá là quan trọng. Nhưng nói như vậy không có nghĩa là đài phát thanh mất hết những lợi thế, ưu điểm và sức lan truyền của mình. Đâu là giải pháp và hướng đi mới cho sóng phát thanh?

Những thế mạnh ….

Với một chiếc máy radio nhỏ gọn, có giá từ vài chục ngàn, thính giả có thể nghe và mang theo tới bất kì đâu như đi du lịch, đi công tác, trên tàu xe…Đó là thế mạnh về giá cả và sự tiện dụng. Trong khi đó để trang bị một chiếc tivi bỏ túi hoặc muốn xem các chương trình truyền hình qua điện thoại di động thì phí dịch vụ lại rất cao. Trong điều kiện mất điện, tivi hầu như bị tê liệt, còn với chiếc máy radio người sử dụng có thể nghe bằng pin. Đó là những ưu điểm mà ai cũng có thể thấy ở khía cạnh thiết bị và công nghệ.

Lợi thế nữa chính là khả năng lan truyền nhanh chóng. Hiện nay, hầu như khắp các tỉnh thành trong cả nước đều có sóng phát thanh và sự truyền tải thông tin qua song phát thanh rất dễ dàng và nó phù hợp thói quen của nhiều người. Trong quá trình phát triển của đời sống âm nhạc, nhất là nhạc nhẹ, sóng phát thanh đã từng có vai trò rất quan trọng. Nhớ về những năm 1997, 1998, khi Đài tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh ra mắt chương trình Làn sóng xanh trên sóng FM 99.9 Mhz đã làm thay đổi bộ mặt đời sống âm nhạc. Trước hết là nhiều ca khúc dễ dàng đến được với khán giả, ngòai ra, khán thính giả không chỉ được nghe mà còn được tham gia bình chọn.

Làn sóng xanh đã thành công khi mang đến cho thính giả những ca khúc được cập nhật lúc bấy giờ, và đã tạo điều kiện cho thính giả sử dụng thêm cái quyền được bày tỏ cảm xúc qua mục cảm nhận, và còn được có đặc quyền bình chọn ca khúc-ca sĩ mình yêu thích bằng những lá phiếu…Khi kết quả hàng tuần, hàng tháng, hàng năm thể hiện đúng chất lượng, phản ánh được thực trạng đời sống âm nhạc, rõ ràng Làn sóng xanh đã thành công trong việc thổi một luồng sinh khí mới cho đời sống âm nhạc.

Cũng từ lúc đó mà hàng loạt cái tên ra đời và nhiều Ngôi sao nhạc nhẹ xuất hiện làm phong phú diện mạo đời sống âm nhạc như Thanh Lam, Phương Thanh, Mỹ Linh, Hồng Nhung, Lam Trường,…rồi sau này là Đan Trường, Cẩm Ly, Mỹ Tâm, Đàm Vĩnh Hưng,…Nhưng trong suốt quá trình làm việc và phục vụ khán giả cộng với sức ép cạnh tranh của nhiều loại hình giải trí, Sóng phát thanh dần mất vị thế và đang cần có những đổi mới thật sự hiệu quả hơn.

Hướng đi mới…

Để bắt kịp nhịp sống của âm nhạc, phản ánh sát sao hơn những gì đang thay đổi trong sở thích của khán giả, Sóng phát thanh nói chung và chương trình Làn sóng xanh nói riêng đã có những buổi tọạ đàm, họp mặt để tìm ra những thay đổi, nét mới cho chương trình. Làn sóng xanh đã đưa ra một vài giải pháp như: giới thiệu nguồn ca khúc có chất lượng cho khán thính giả để từ đó chất lượng ca khúc trong chương trình sẽ nâng cao từng ngày, sẽ phối hợp với truyền hình để thực hiện show công bố kết quả hàng tháng, biên tập chương trình theo hướng trẻ trung hơn, tìm kiếm những người dẫn chương trình mang phong cách mới mẻ hơn,…

Một yếu tố ảnh hưởng không nhỏ tới các chương trình hiện nay chính là tài chính. Việc tìm kiếm nhà tài trợ cũng trở nên khó khăn hơn và đây cũng là vấn đề cần suy nghĩ. Có lẽ Sóng phát thanh cần phát huy sức mạnh và sự năng động của mình nhiều hơn nữa, cho thấy khả năng lan truyền của mình là vô tận và tự nâng cao chất lượng các chương trình phát song để có sức thuyết phục hơn với các nhà tài trợ. Nhìn chung vẫn cần những cái “tâm” yêu nghề, những người tài tâm huyết trong cuộc cạnh tranh này.
Đài tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian qua đã thể hiện được sư cố gắng, năng động qua việc tạo ra nhiều chương trình dành cho âm nhạc như: Làn sóng xanh, Cuộc thị giọng hát hay VOH, Ngôi sao của tôi, các chương trình ca nhạc hàng ngày, chương trình ca nhạc thính phòng, nhạc không lời, các chương trình giao lưu trò chuyện với ca sĩ,…

Có lẽ đã đến lúc Đài phát thanh nên có những đợt khảo sát, nghiên cứu nghiêm túc nhu cầu thính giả để làm mới lại diện mạo và tìm lại sức cuốn hút của Sóng phát thanh cũng như các chương trình âm nhạc. Với sự góp sức của nhiều thành viên: biên tập, người dẫn chương trình, cơ quan lãnh đạo, các nhà tài trợ…, và với quyết tâm tìm lại “tiếng nói riêng” của mình, chắc chắn sẽ không thiếu những giải pháp cụ thể, và hiệu quả trước mắt, xét riêng về các chương trình ca nhạc, sẽ không chỉ làm cho một Làn sóng xanh xanh lại mà sẽ mang đến bộ mặt mới hơn và phát huy hết sức mạnh của Sóng phát thanh đối với đời sống âm nhạc.

Khánh Hưng