Khởi đầu là một tổ chức xã hội và nghề nghiệp tự nguyện, Trung Tâm Bảo Vệ Quyền Tác Giả (TTBVTQ) đã dần chuyển thành một "cơ quan Nhà Nước" nhiều quyền lực hoạt động vượt hành lang pháp lý dành cho mình. 

1. Điển hình, mới đây nhất, TTBVTQ đã đề nghị Sở Văn Hóa TP HCM chỉ nhận duyệt những hồ sơ xin phổ biến tác phẩm văn hóa đã được TTBVTQ xác nhận là tiền tác quyền đã được thanh toán xong. Và điều rất lạ là Sở Văn Hóa Và Thông Tin TP HCM lại nghiêm chỉnh chấp hành đề nghị này! Theo tinh thần Nghị Định của Chính Phủ số 100/2006/NĐ-CP ngày 21-9-2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ Luật Dân Sự, Luật Sở Hữu Trí Tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan thì ngoài trách nhiệm kiểm duyệt các ca khúc, các tác phẩm thì Sở Văn Hóa Và Thông Tin TP HCM còn có trách nhiệm về việc quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan. Không lẽ Sở Văn Hóa Và Thông Tin TP HCM lại chuyển trách nhiệm thuộc lãnh vực Nhà Nước này sang cho một tổ chức xã hội nghề nghiệp?

Như vậy, nếu tiền tác quyền đã được thanh toán rồi nhưng cả chương trình hoặc một vài tác phẩm lại không được Sở Văn Hóa duyệt cho phổ biến thì TTBVTQ có trả lại tiền tác quyền đã nộp hay không? Và nếu để được trả lại thì chắc chắn là phát sinh thêm một số thủ tục "hành (là) chánh" do TTBVTQ đặt ra.

2. Việc gửi văn bản yêu cầu các đơn vị kinh doanh có sử dụng các đĩa ca nhạc phải nộp tiền tác quyền cho TTBVTQ là không đúng pháp luật vì TTBVTQ không phải là cơ quan công quyền thực thi luật pháp. Hơn nữa mức phí tác quyền mà TTBVTQ "ấn định" không dựa trên cơ sở thực tế là danh sách các đĩa sử dụng, danh sách các trung tâm sản xuất và phát hành các đĩa này (vì có đĩa trong nước sản xuất lẫn đĩa của nước ngoài, có cả đĩa chính thức và đĩa chép lậu) mà dựa trên qui mô và tầm cở của đơn vị kinh doanh và mang tính cách đỗ đồng.

Khi tiền tác quyền không được tính toán trên cơ sở chính xác thì TTBVTQ không thể nào thanh toán tiền tác quyền chính xác phải trả cho mỗi tác giả được. Và ai sẽ là người kiểm tra sổ sách trong việc thu chi này? Hơn nữa việc làm này - tuy mang danh vì quyền lợi của những tác giả đã ký hợp đồng ủy quyền với TTBVTQ nhưng không đúng pháp lý vì người phải nhận tiền tác quyền này là các trung tâm sản xuất và phát hành băng đĩa nhạc còn các tác giả đã nhận tiền tác quyền từ các trung tâm này khi đĩa được phát hành.

Còn các phòng trà ca nhạc, các tụ điểm ca nhạc có doanh thu thì TTBVTQ có theo dõi việc sử dụng ca khúc hằng đêm, hằng suất để mà thu tiền tác quyền không?

3. Trong việc thu tiền tác quyền, TTBVTQ lại thu trọn gói trong đó có cả tác quyền của những tác giả chưa ký và không ký hợp đồng ủy quyền với TTBVTQ và những tác giả này được đề nghị phải ký hợp đồng ủy quyền với TTBVTQ thì TTBVTQ mới "duyệt" thanh toán tiền tác quyền.

Căn cứ pháp lý nào mà TTBVTQ lại có thể thu được tiền của những tác giả không phải là "khách hàng" của mình và rồi lại bắt ép những người này ký hợp đồng thì mới trả?

4. Nếu xảy ra tranh chấp về tác quyền và tiền tác quyền thì TTBVTQ có đủ tư cách pháp lý để giải quyết hay là phải nhờ đến văn phòng luật sư?

Hiện nay, TTBVTQ chỉ thực hiện một phần rất nhỏ trách nhiệm mà khách hàng đã giao phó thì nên chăng thay đổi tên gọi là "Trung Tâm Thu Hộ Tiền Tác Quyền" cho đúng với việc duy nhất mà TTBVTQ đang làm!

Câu hỏi cuối cùng: cho đến nay, tuy nhận tiền tác quyền từ TTBVTQ nhưng khách hàng không biết được nguồn gốc của tiền tác quyền mà mình được hưởng? Và TTBVTQ đang làm gì với số tiền tác quyền chưa thanh toán được cho các tác giả?

Đắc Tâm