Các ca sĩ, nhạc sĩ nhận giải Làn Sóng Xanh 2003

Sau Làn Sóng Xanh, Ngôi sao Bạch kim, VTV - Bài hát tôi yêu, sắp tới đây giải Mai Vàng của báo Người Lao Động cũng sẽ được "live-show" hoá. Các giải thưởng này đều có tính đại chúng rất lớn và ít nhiều có tác động tới đời sống văn nghệ, đặc biệt là sinh hoạt âm nhạc, vốn luôn sôi động nhất. Nhưng chẳng cần nhìn kỹ cũng thấy chúng vẫn chỉ quanh quẩn dựa vào những lá phiếu của khán giả. Đến khi nào âm nhạc Việt Nam sẽ có một giải thưởng âm nhạc thực sự nghiêm túc mà vẫn có tính đại chúng, được cả khán giả và nghệ sĩ "tâm phục" như giải Grammy?

Mỗi năm, Hội Nhạc sĩ Việt Nam vẫn xét trao thưởng các tác phẩm âm nhạc xuất sắc (theo tiêu chí của hội), gọi là Giải thưởng Hội Nhạc sĩ. Giải này có tính học thuật cao nhưng lại không có uy tín bởi nó không hể phản ánh được đời sống âm nhạc bên ngoài, các tác phẩm được trao giải có khi mới ở dạng bản thảo hoặc trình diễn nội bộ, chưa từng được vang lên trên các sân khấu lớn để đông đảo khán giả biết đến, và sau khi trao giải, những tác phẩm này cũng vẫn im lìm. Chưa kể là trong nội bộ Giải thưởng Hội Nhạc sĩ luôn có những điều tiếng này nọ về cách thức chấm giải, về cách lựa chọn thành viên hội đồng giám khảo... Như thế, giải này cũng chỉ dừng lại ở một hoạt động hội đoàn, nội bộ, không khác với những giải kia về tính chất, chỉ khác về hình thức.

Vậy  kết hợp 2 hình thức trao giải hiện nay (1 do khán giả, 1 do giới chuyên môn chấm) là có thể cho ra đời một "Grammy Việt Nam" được chăng?

2 năm trước, nhạc sĩ Trần Tiến đã khởi xướng ý tưởng về một Grammy Việt Nam và tổ chức một chương trình lớn ở Công viên Hồ Tây (Hà Nội) với mục đích trình bày ý tưởng này và giới thiệu một số ca khúc xuất sắc ra đời ở thời điểm ấy. Chương trình này đã gây ra sự hiểu lầm lớn nơi nhiều người, cho rằng đây chính là buổi trao giải "Grammy Việt Nam" tự phát (cũng bởi Ban tổ chức đã chăng một băng-rôn dài chạy ngang sân khấu: Hướng tới Giải Grammy Việt Nam - mới chỉ là hướng tới mà đã như thế!).

Dư luận, báo chí ra sức công kích ê-kíp thực hiện chương trình, cho rằng những người này quá ngạo mạn, ngông cuồng khi dám ngồi một chỗ nghĩ ra các giải thưởng cho bài hát này, nhạc sĩ nọ mà chẳng tham khảo  ý kiến ai, hoặc có ý kiến "nã" vào từ Grammy, đặt câu hỏi tiếng Việt cạn vốn từ hay sao mà phải mượn tên một giải thưởng của Mỹ... Tóm lại là rất ồn ào, khiến nhạc sĩ Trần Tiến phải thanh minh khắp nơi về mục đích công việc của mình. Sau vụ đó, có lẽ do quá mệt mỏi, Trần Tiến cũng thoái luôn ý định biến sự "hướng tới..." thành sự thật.

Đời sống âm nhạc Việt Nam hiện tại hoàn toàn cho phép ra đời một giải thưởng âm nhạc nghiêm túc hơn, giá trị hơn những cuộc trao thưởng vui vẻ trước nay. Một giải thưởng âm nhạc nghiêm túc ra đời và tạo được uy tín sẽ giúp "lèo lái" được phần nào thị hiếu (đã là tốt lắm rồi, còn hơn là thả nổi như hiện nay). Giải Grammy của Mỹ đã làm được điều đó. Những nghệ sĩ được giả Grammy sau đó đều lao động nghệ thuật rất nghiêm túc, để không bị mang tiếng là được Grammy nhờ ăn may hay do vận động hậu trường hoặc sự nhầm lẫn của giám khảo. Những album nhạc, ca khúc, nghệ sĩ được đề cử Grammy đều thật sự xuất sắc và được yêu thích ở thời điểm đó, và nếu được trao giải thì doanh số bán đĩa sẽ tăng vọt, nghệ sĩ thì nổi tiếng hơn và được nể trọng hơn.

Một giải thưởng âm nhạc Việt Nam nghiêm túc không nhất thiết phải làm theo mô hình Grammy bởi chúng ta không có nhiều thể loại âm nhạc như người Mỹ, và thị trường băng đĩa của ta còn rất yếu. Điều cần thiết là xác lập được tính học thuật dựa trên những gì thị trường âm nhạc đang có. Giải thưởng này không thể là một cuộc thi, cuộc vận động sáng tác hay biểu diễn, mà phải dựa trên sự chọn lọc những gì đã được giới thiệu đến khán giả, có thể là băng đĩa, chương trình biểu diễn, phát thanh, truyền hình...

Với những gì sinh hoạt âm nhạc Việt Nam đang có thì có thể hình dung được gì sẽ góp mặt ở một buổi lễ trao giải "Grammy Việt Nam": Về dòng nhạc có nhạc nhẹ, âm nhạc dân gian truyền thống,  nhạc chính ca cách mạng, nhạc cổ điển, nhạc âm hưởng dân ca..., trong mỗi dòng nhạc đều lại có những thể loại cụ thể.  Làm được điều này sẽ xoá bớt được những lo âu về việc bỏ bẵng âm nhạc truyền thống hay cổ điển bác học mà chỉ chăm chăm lo bình chọn nhạc nhẹ. Về nghệ sĩ, có thể trao giải cho nghệ sĩ mới xuất sắc để khuyến khích các gương mặt trẻ thay vì những giải "triển vọng" rất chung chung, giải cho nghệ sĩ xuất sắc của từng dòng nhạc, giải cho nhạc sĩ sáng tác. Tiếp nữa là giải cho các album nhạc xuất sắc, ca khúc hay, giải cho nhạc sĩ hoà âm, kỹ thuật phòng thu, nhà sản xuất, chương trình biểu diễn... Tức là làm sao để càng có nhiều thành phần tham gia làm nên đời sống âm nhạc có mặt trong giải thưởng càng tốt. Bởi ca sĩ đúng là bộ mặt bề ngoài của sinh hoạt ca nhạc, những đằng sau họ là cả một hệ thống của công nghiệp âm nhạc không thể bỏ qua.

Về cách thức tổ chức, có thể tham khảo cách chọn lựa và bỏ phiếu kín của giải Grammy, bên cạnh đó vẫn có giải của khán giả cho nghệ sĩ hay tác phẩm âm nhạc được yêu thích. Điều quan trọng là những người được lựa chọn vào ban giám khảo, tức là có quyền bỏ phiếu để quyết định tác phẩm, nghệ sĩ đoạt giải phải là những những người am hiểu đời sống âm nhạc, bên cạnh trình độ âm nhạc cao, có thể có sự tham gia của các nhạc sĩ, nhà phê bình, nhà báo, ca sĩ... Những nghệ sĩ, album, bài hát được đề cử trao giải phải có mặt trong đời sống âm nhạc, được nghe, được xem, được biết tiếng dù ít hay nhiều. Hoàn toàn không thể có kiểu trao giải "nội bộ".

Tổ chức một giải thưởng như vậy (hoặc là hơn thế nhiều) rõ ràng là không hề khó, bởi bây giờ chúng ta đã có Hội Nhạc sĩ, Trung tâm Bảo vệ bản quyền âm nhạc, Hiệp hội Công nghiệp ghi âm và có một lượng khán giả nhạc nội vô cùng lớn. Vậy thì, hãy thử tìm một cái tên cho giải thưởng này xem, giải thưởng mà chúng ta hy vọng sẽ làm hài lòng tất cả những người tham gia sinh hoạt âm nhạc cũng như góp phần để đưa âm nhạc Việt Nam lên mức chuyên nghiệp hơn.

• Hải Anh