Gs.Ts. Trần Văn Khê

Vào lúc 20h00 ngày 1/6/2004 tại Tp.HCM, Cung văn hóa Lao động đã phối hợp với CLB Ca Huế thuộc Trung tâm văn hóa Tp.HCM tổ chức buổi nói chuyện với chủ đề "Nhã nhạc cung đình Huế và Ca Huế" do Gs.Ts. Trần Văn Khê trình bày cùng phần biểu diễn của CLB Ca Huế.

Nhã nhạc cung đình Huế là loại hình nghệ thuật đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới (11/2003), Nhã nhạc cũng là loại hình nghệ thuật được tôn vinh tại Festival Huế 2004 sẽ diễn ra từ 12 đến 20/6/2004 tại Huế.

Theo ông UNESCO khi công nhận Nhã nhạc là “kiệt tác di sản phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại”. Chữ nhã nhạc không phải là dàn Nhã nhạc (một trong những cấu trúc dàn nhạc của cung đình Huế) mà Nhã nhạc là loại âm nhạc thanh nhã, tinh tế trong cung đình, để phân biệt với tục nhạc. Nhã nhạc và tục nhạc là hai trong nhiều lĩnh vực trong âm nhạc dân gian của nhiều nước ở châu Á như: Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc…

Nói về Ca Huế, ông cho rằng đó là một thể loại ca nhạc thính phòng, nó được mang tên Ca Huế từ khi thành Huế được thành lập (1687). Ca Huế chủ yếu dựa trên hai điệu nhạc: Khách (còn gọi là Bắc), mang tính chất vui tươi; Nam: buồn thảm. Khi nghe bản Lộng Điệp, ông đã nhận xét tiếng đàn của những nghệ sĩ hôm nay vẫn mang màu sắc Huế nhưng  bay bướm hơn, màu sắc tươi hơn, lộng lẫy hơn. Ông cho rằng “đó là điều đáng mừng, vì truyền thống không phải là điều bất di bất dịch mà phải được thay đổi, làm mới để hay hơn. Nhưng đó phải là sự thay đổi từ bên trong chứ không phải thay đổi bằng cách vay mượn bên ngoài một cách vô ý thức”. 

Tiết mục chầu văn "Uy nghi Ngọc Trảng"

Ông cũng cho rằng âm nhạc dân tộc cũng nên theo tinh thần “dịch lý” của Việt Nam, tức là có những điều không bao giờ thay đổi (như lòng bản), nhưng cũng có những điều có thể biến dịch (như sự thêm thắt hoa lá cành) tuỳ lúc biểu diễn để tiếng đờn phong phú, dìu dặt, bay bướm hơn nhưng vẫn giữ được cái cốt lõi, tinh thần.

Ông khen ngợi CLB Ca Huế vừa giữ được tinh thần của nhạc Huế vừa có những sáng tạo mới mà không làm mất chất Huế.

Gs.Ts. Trần Văn Khê có ý định trở về sinh sống tại Việt Nam để có điều kiện thuận lợi trong việc truyền dạy âm nhạc truyền thống cho thế hệ trẻ cũng như góp phần trong việc bảo tồn và tuyên truyền những giá trị đặc sắc của âm nhạc truyền thống dân tộc, chuyển giao toàn bộ gia sản âm nhạc cho Việt Nam mà ông đã sưu tập, xây dựng trong hơn 50 năm qua.

Lần này về Việt Nam ông trực tiếp giảng dạy lớp thí điểm tại Tp.HCM, thực hiện chương trình của UNESCO trong việc đưa âm nhạc dân tộc vào bậc tiểu học.

• Hải Long