..:: giaidieuxanh.vn ::..

Thường thức âm nhạc

Tiện ích và soạn hòa âm

[07:56 08/06/2004 (GMT+7)]

Hình 1

Một trong những yêu cầu chính của môn học hòa âm là chính tả âm nhạc.

Ngoài việc nghe và nhận biết cao độ cơ bản của nốt nhạc, đơn điệu hay hòa điệu, BB còn tạo ra phương tiện luyện tập nghe nốt căn âm (root - nốt cơ bản của một hợp âm) trong bất kỳ tông chủ nào (tonic) và ở nhiều dạng thức hợp âm khác nhau. Như bạn đã biết, BB là phần mềm soạn nhạc đệm theo các thể loại âm nhạc đương thời, do đó cách trình bày hay phương pháp tiến hành cũng theo hướng đó.

Tất nhiên, sẽ có lợi thế hơn đối với những người đã qua trình độ tối thiểu về môn hòa âm cổ điển. Còn nếu là người mới nhập môn, hay là người phối nhạc chuyên nghiệp (hai thái cực), bạn hãy thử vận dụng nó để củng cố hay làm phương tiện hỗ trợ công việc của mình.

Bài viết này sẽ mô tả và gợi ý một chút về công năng của các tiện ích liên quan của BB.

1) Tiện ích luyện nghe chính tả âm nhạc:

Mở tiện ích này bằng cách click chọn trình đơn Window>Ear Trainning Window….

Ở cửa sổ này có hai tiết mục cho bạn chọn: a) Interval Tutor (tập nghe quãng đơn điệu) và b) Chord Tutor (tập nghe hợp âm).

Cách làm việc chung: BB sẽ phát ngẫu nhiên một quãng đơn điệu (interval) hay một hợp âm (chord). Nghe xong, bạn sẽ cho biết đó là quãng mấy (tính chất quãng), hay hợp âm gì (trưởng, thứ.v.v…). Nếu đúng, BB tiếp tục sang bài khác, nếu sai, BB sẽ thông báo và phát lại. Áp dụng cho tất cả các tông thể mà bạn muốn tập (24 tông thể Trưởng, thứ) và các dạng thức hợp âm đơn giản hoặc phức tạp khác.

a) Luyện nghe quãng đơn điệu:

Ở đây, bạn sẽ tập cách tính quãng và tính chất quãng khi nghe bất kỳ 2 nốt phát ra.
Mặc định là giọng Do trưởng (C), nếu muốn tập ở tông thể khác, click chọn mục: Key Equals.

Các xác lập nút lệnh chính:

Trước khi tập, cần xác lập phương cách tập tương tự như chọn bài từ trình độ dễ đến khó. Sau đây là ý nghĩa các nút lệnh và gợi ý.

- Click nút Interval Tutor. Để luyện nghe quãng đơn điệu.

- Mục Key, mặc định là tông C (Do trưởng) để nghe những nốt thuộc về tông thể căn bản này (tùy trình độ, có thể chọn tông thể khác).

- Chọn nhạc cụ phát âm ở mục Instrument. Mặc định là tiếng đàn acoustic piano , nhưng nếu bạn muốn tập nghe nhạc cụ khác, cũng có thể chọn nhạc cụ đó trong bản kê bên cạnh.

- Mục First Note là muốn nốt đầu tiên phát ra. Ở trình độ căn bản, hãy để mặc định. Tuy nhiên, nếu muốn, có thể chọn ở bảng kê: - Root of key (luôn phát nốt đầu tiên là căn âm). - Any Tone (phát bất kỳ nốt nào) - Scale Tone (chỉ phát những nốt trong âm giai).

- Start in Octave : Mặc định nốt bắt đầu phát ở âm vực Quãng 8 thứ 5 trở lên so với piano (chọn 4 hay 3 sẽ là nghe ở quãng 8 thấp hơn). Muốn nghe cao hơn, chọn tiếp ở mục Vary by (lên 1, 2, hay 3 quãng 8).

- Mục Second Note (sau khi nốt thứ nhất phát sẽ phát tiếp nốt thứ hai này). Bạn muốn nốt thứ hai sẽ cao hơn nốt thứ nhất, chọn Higher ở mục Second note is. Muốn thấp hơn chọn Lower (đảo quãng). Muốn nghe bất kỳ chọn mục Higher or Lower.

- Để thấy kết quả 2 nốt vừa phát, bạn có thể chọn hay không chọn mục hiện nốt piano ở mục Show notes on piano... (rê cửa sổ này xuống thấp hơn bàn phím piano phía sau để thấy).

- Chọn trình độ : Click nút Defaults là theo cách của BB. - Hai nút còn lại là chọn bài tập dễ hay khó nhất (Easy, Hardest).

Cách giải đáp:

- Click nút Guess Interval, BB sẽ lần lượt phát ra 2 nốt. Bấy giờ, bạn đoán xem 2 nốt ấy là quãng mấy, là quãng trưởng, thứ, đúng, tăng hay giảm? Bạn chỉ cần click giải đáp tính chất quãng mà bạn vừa nghe ở một trong các mục dưới đây (Hình 1).

Nếu bạn đoán sai, BB sẽ phát lại quãng mà bạn chọn, sau đó phát lặp lại quãng đã ra đề. Bạn có thể tiếp tục chọn cho đến khi nào BB báo là bạn đúng, rồi tiếp tục với bài tập khác…

* Chú thích thuật ngữ : Vài từ dùng trong BB: Quãng đồng âm (unison). - Quãng thứ (minor, mineur) - Quãng trưởng (major, majeur) - Quãng đúng (perfect, juste)

Riêng: - Quãng giảm như 5 giảm hay 4 tăng (flat 5) và Quãng 5 tăng cũng là 6 thứ (minor 6). - Quãng 8 trên (octave up) - Quãng 8 dưới (octave down).

b) Nghe chính tả hợp âm:

Bước đầu tiên là tập nghe nốt căn âm (nốt basse của một hợp âm).

Để tập nghe hợp âm, click nút Chord Tutor. Mặc định là tông thể căn bản C (Do trưởng). Cũng có thể chọn ở tông thể khác trước khi tập. Click nút Guess a Root để nghe BB phát ra một nốt basse, rồi chọn nốt tương ứng bên dưới. Khi cần nghe lại nốt chủ âm (tonic trong hệ thống âm giai hòa điệu) để nghe và so sánh, click nút Play Tonic- C.

Chọn các phương cách tập ở mục Types of Roots to include:

- Only root that is 1-4-5 : Tập nghe các nốt căn âm của các hợp âm bậc I, IV, V.
- Only root in Scale : Chỉ tập các căn âm trong âm giai.
- Only selected root above : Chỉ tập các nốt ghi trên.
- Any root : Tập với bất kỳ nốt căn âm nào.

Bước kế tiếp là nghe hợp âm.

Qua các mục ký hiệu hợp âm trong khung Extension, bạn có thể hình dung các nhóm hợp âm được trình bày theo dạng thức hợp âm phổ biến của hai thể loại âm nhạc là pop và jazz. Để tập nghe những dạng thức hợp âm phổ thông như nhạc pop, chọn mục Common extension. Còn ngược lại (jazz) thì chọn Any extension.

Các nút còn lại cũng có chức năng đã dẫn ở mục tập quãng đơn điệu.

3) Các tiện ích hỗ trợ việc soạn hòa âm.

Phần trình bày sau đây chỉ gợi ý và nêu vấn đề phổ biến rồi tùy bạn chọn, do các hộp chọn xác lập của BB có màn hình quá lớn và nhiều sự chọn lựa không thể minh họa hay giải thích ở trang web này được.

Bạn muốn:

-    BB bổ sung hợp âm dùm bạn: Tất nhiên bài nhạc phải có phần giai điệu rồi (melody). Click chọn lệnh ở trình đơn Window>Auto-Generate Chords Substitutions... Nếu bạn không tự đặt hợp âm, BB sẽ dựa theo giai điệu rồi đặt hợp âm giùm bạn. - Nếu bạn chỉ có khả năng đặt những hợp âm cơ bản (I, IV, V, chẳng hạn) cho một ca khúc thì nên làm việc này trước khi dùng lệnh trên. Nói chung, bạn có thể đặt trước bất kỳ hợp âm nào theo ý bạn trước khi dùng lệnh này. Bạn có thể chọn thể loại âm nhạc (styles) là pop, jazz hay cả hai, cho đặt nhiều hay ít hợp âm, cho thay thế trên từng phách .v.v… *Hợp Âm Thay Thế (Chords Substitutions) là khuynh hướng hòa âm phổ biến trong âm nhạc jazz thường dựa trên các hợp âm (3) cơ bản (hay triads) để thay...

-    Cho phần hòa âm nghe “jazz hơn”? chọn trình đơn Edit>'Jazz Up' the chords hay

-    Trả lại bình thường "bớt jazz"? Click chọn trình đơn Edit>'Jazz Down' the chords.

-    Tùy chọn hợp âm thay thế trong tiến hành hòa âm. Gọi là tùy chọn, nhưng thực tế BB sẽ dựa trên cách đặt hợp âm của bạn để đưa ra các giải pháp chọn bổ sung các hợp âm thay thế này. Có khá nhiều giải pháp nếu bạn chọn thể loại nhạc jazz, đơn giản hay ít hơn nếu bạn chọn thể loại nhạc pop/country. Click chọn trình đơn Window>Chord Substituation Dialog (Choose your own). Ở cửa sổ này, bạn sẽ thấy các tiến hành hòa âm của bạn và các giải pháp đề nghị bổ sung cho từng ô nhịp có liên kết hợp âm để có thể bổ sung. * Học nhận dạng và tính toán Chord Substituation để biết cách áp dụng là tiết học quan trọng trong hòa âm Jazz… Ở cửa sổ này sẽ cho thấy khá cụ thể tiến trình hòa âm đó.

-    Tôi muốn chủ động hơn khi đặt hợp âm vào bài nhạc ? Vậy thì bạn hãy chọn trình đơn Window>Chord Builder>Chord Builder… Công việc này cũng bình thường như các nhạc sĩ đã làm, là nghe trước hợp âm mà mình muốn đặt vào bài. Nếu phù hợp thì cho nhập, nếu không thì chọn nghe hợp âm khác. Một tiện ích khác nữa là chọn ở trính đơn Edit>Chord Settings… Biết rằng bạn có thể đặt trực tiếp cho từng hợp âm trên từng phách của mỗi ô nhịp (như đã hướng dẫn ở bài trước). Ở đây. bạn có thể chủ động bổ sung cho hợp âm đó là một Tiên âm (Anticipation), chơi trước ô nhịp 1/8 hay 1/16 phách. Và nốt basse sẽ chơi là nốt Lưu âm (pedal) bao lâu.v.v… Bạn có thể mở tại đây hai cửa sổ trên (Chord Substituation Dialog và Chord Builder).

Trong các hộp thoại của các tiện ích trên, có khá nhiều nút lệnh thể hiện sự đáp ứng cho những yêu cầu phổ biến của người phối nhạc chuyên môn. Nhưng cũng hãy xem BB là công cụ phục vụ nhanh chóng cho những yêu cầu có tính chuyên môn, chấp nhận những giải pháp mà BB gợi ý hay không là do bạn (vì bạn vẫn có quyền làm theo ý tưởng mình muốn). Còn nếu là người mới nhập môn, nên để hoặc dùng các xác lập mặc định.

Huy Liêm