..:: giaidieuxanh.vn ::..

Thường thức âm nhạc

Để điều chỉnh tempo trong CakeWalk

[06:29 20/05/2004 (GMT+7)]

Để điều chỉnh tempo trong CakeWalk

Nhịp độ (tempo) là một trong những vấn đề có tính ước lệ trong âm nhạc.

Ngoài những tác phẩm có tempo duy nhất từ đầu đến cuối (như nhạc khiêu vũ chẳng hạn), còn có những tác phẩm có yêu cầu thay đổi tempo bài nhạc (ví dụ: Đoạn A chậm, đoạn B nhanh). Và nhất là những bài có lối diễn tấu tự do (ad libitum), trong đó, những chỗ nhanh dần hoặc chậm dần, hay những chỗ dùng dấu chấm lưu (mắt ngỗng, fermata)… mà giá trị trường độ tùy thuộc vào người biểu diễn.

Còn trên máy tính, những quyết định trên là do chính bạn. Sau đây là những ứng dụng khá đơn giản trong phần mềm CakeWalk đáp ứng cho những trường hợp thay đổi tốc độ của chuyển hành âm nhạc.

Đánh dấu các phân đoạn ....

Trước khi bước vào chủ đề chính, bạn cần biết một chút về Markers (đánh dấu). Đây là phương tiện dùng để đánh dấu những chỗ quan trọng, chỗ khởi đầu cho sự thay đổi nào đó trong suốt tiến trình của bài nhạc giúp người sử dụng tìm nhanh đến vị trí đó. Nó gần giống như cách đánh số hay ký hiệu các phân đoạn ở tổng phổ viết tay vậy, nhưng Markers thường dùng để đánh dấu ký hiệu phân đoạn (A, B, C hay verse, chorus) hay vị trí ô nhịp nào khởi đầu cho sự thay đổi gì đó trên dòng đã đánh số sẵn 1, 2, 3… (TimeLine). Ví dụ: ở ô nhịp thứ mấy sẽ khởi sự thay đổi Tempo (hay một sự kiện gì đó)… (Lưu ý: Markers là mục quan trọng có thể áp dụng cho những yêu cầu khác ngoài Tempo).

Cách tạo Markers: Trước tiên, nên click nút trái chuột lên ô nhịp thứ mấy để chỉ định vạch NowTime (vạch dọc đứng dẫn bài), rồi click nút phải chuột chọn mục [Insert Marker…] hay gõ phím F11 (Hình 1).

Hộp thoại Marker hiện ra, bạn sẽ gõ vào tên liên quan ở khung name: Ví dụ hình trên là Tempo 250 (hiểu là Đoạn A, ở vị trí ô nhịp thứ 6 sẽ cho Tempo là 250). Bạn có thể ghi theo ý mình sao cho tiện xem. Đây là ví dụ đơn giản, bài nhạc chỉ thay đổi 2 tempo là 140 và 250 ở hai vị trí của ô nhịp thứ 2 và ô nhịp thứ 6.

Xóa một Marker:

Xong, click nút phải chuột, nó sẽ hiện lại hộp thoại Marker, ta đánh vào mục name: Tempo 180, click tiếp nút OK. Còn nếu bạn muốn xóa chỉ cần gõ phím Delete hay xóa nội dung trong mục name.

Trong thực tế phổ biến, như một bài nhạc có đoạn A cho tempo chậm, sang đoạn B cho tempo nhanh. Như vậy, trong suốt tiến trình phát âm, bạn sẽ nhiều lần lặp lại thao tác đánh dấu trên do sự diễn tấu lặp lại các đoạn nhạc phải chơi từ đầu đến kết thúc. Mỗi phân đoạn có thể có hơn 8 ô nhịp và lặp lại bao nhiêu lần. Ngoài ra, còn có những chỗ diễn đạt (tempo) có tính tự do ..v.v… Có lẽ màn hình quá nhỏ để bạn có thể theo dõi và tìm nhanh đến những chỗ đó nếu không dùng biện pháp đánh dấu.

Các công cụ chỉnh Tempo:

Đây là các nút biểu tượng để chọn thay đổi tempo (Hình 3).

Hàng nút dưới là những nút trong thanh công cụ tempo. Nếu không thấy hiện trên thanh công cụ, bạn có thể đưa con trỏ vào khoảng trống nào đó (như trên) trong vùng chứa các thanh công cụ, rồi click nút phải chuột, click dấu chọn ở mục [Tempo] để cho hiện như trên.

Ý nghĩa các nút: Khung màu đen có số 140.00 là số cho biết tempo hiện tại của bài nhạc. Nó có thể thay đổi trị số khác tùy theo vị trí vạch dẫn bài (NowTime) khi nghe phát với điều kiện bạn có thay đổi giá trị tempo khác trong bài.

- Tempo ratio: Nút 1, 2 và 3 là xác lập tỉ lệ tempo mặc định khi cho phát. Ví dụ: Nút 2 là tempo chính giá trị tempo = 100 (Tỉ lệ Value = 1.0). Nút 1 sẽ có giá trị là giảm ½ (hay value=0.50), tức tempo = 50 (chậm) và nút 3 sẽ có giá trị là tăng đôi (hay Vale =2.0), tức Tempo = 200. Khi cho phát (playback) bất kỳ lúc nào bạn nhấn 1 trong 3 nút này sẽ có hiệu quả thay đổi tempo ngay. Bạn cũng có thể xác lập lại các tỉ lệ trên, thường là nút 1 và 3. Bằng cách nhấn giữ phím Shift rồi click vào nút 1 (hay 3) sẽ hiện hộp thoại Tempo Ratio, gõ vào số tỉ lệ nào đó ở mục Value (số nhỏ hơn 1.0 là chậm hơn, số lớn 1.0 là nhanh hơn. (Xem: Cách nhập các tham số ở cuối bài).

- Insert Tempo: (Nút trước nút số 1). Đây là cách linh hoạt mà có lẽ dễ dàng nhất. Nút này có chức năng cài tempo mới vào bất kỳ vị trí nào.

Cách dùng nút Insert Tempo:

Giả sử bạn đã đánh dấu những chỗ thay đổi tempo trong bài rồi. Bây giờ bạn sẽ chủ động hơn để xác lập các giá trị thay đổi tempo cho những chỗ đó.

Cách dùng chung:

1) Thay đổi Tempo ngay vị trí đã chọn.

Trước khi muốn thay đổi ở đâu, bạn hãy dùng con trỏ chuột click chỗ đánh dấu đó (nếu không đánh dấu, thì chịu khó tìm ô nhịp thứ mấy mà bạn muốn chèn Tempo mới - Hình 4)

Kế tiếp, click nút [insert Tempo] để mở hộp thoại tempo. (Ở đây bạn sẽ lập như… xem Hình 5).

Ở hộp thoại tempo này, bạn chọn Insert New Tempo. (Không cần thay đổi số ở mục Starting at Time, vì bạn đã chỉ định trước rồi. Trừ khi bạn muốn thay đổi khác một chút).Bước kế tiếp là ở mục tempo: Bạn sẽ lập giá trị bạn muốn. Ví dụ: Gõ vào 140.00 (XemCách nhập nhanh các tham số ở cuối bài).

- Chọn Change the Most Recent Tempo khi thay đổi giá trị tempo khác mà bạn đã lập trước đó (lưu ý: như trên là có hiệu lực ở thời điểm ô nhịp thứ 2, phách thứ 1 mục Starting at Time.).

- Mặc định là cho giãn hay duỗi phần audio theo nếu trong tập tin của bạn có thu audio (giọng hát hay giọng đọc). Thường thì không chọn nếu là audio ghi giọng hát nhất là có thay đổi quá nhiều tempo, hay tempo quá chênh lệch, còn giọng đọc thì… có thể không ảnh hưởng là bao.

Mỗi xác lập trên khi ưng ý, click nút OK mới có hiệu lực.

2) Thay đổi Tempo dần dần.

Một yêu cầu thực tế là ở vài ô nhịp ở cuối đoạn nhạc, người ta muốn chơi chậm dần (rall. hay rit.) rồi sau đó trở lại tempo trước hay một tempo mới.

Cách dùng:

Mở hộp thoại Insert Series of Tempos bằng cách chọn ở trình đơn Insert/Series of Tempos… Một hộp thoại hiện ra, bạn sẽ lập như gợi ý dưới đây (Hình 6):

- “Muốn cho tempo chậm dần từ ô nhịp thứ 6 đến ô nhịp thứ 8”.

Giả sử ô nhịp trước, bắt đầu (Begin) có tempo = 140.00, như vậy thay đổi tempo có hiệu lực là từ (From) ô-nhịp thứ 6 phách thứ 1. Bạn muốn cho tempo chậm dần đến cuối mức (End) là tempo = 70 (nhỏ hơn Begin là chậm dần, lớn hơn Begin là nhanh dần) và hiệu lực thay đổi này sẽ qua (thru) hết ô nhịp thứ 8.

Xác lập như trên, bạn sẽ nghe âm nhạc phát chậm dần. Để cho nhanh dần thì xác lập ngược lại cho Begin và End.

- Việc cho chậm dần hay nhanh dần trong âm nhạc thường thì xảy ra chỉ ở vài ô nhịp, cho nên Cakewalk cũng tạo ra giải pháp vẽ tempo theo dạng đồ họa (mục Graphics). Cách này cũng áp dụng cho yêu cầu khác nên dành cho bài sau.

3) Áp dụng cho dấu chấm lưu (Fermata).

Nếu muốn áp dụng dấu chấm lưu cho nốt hay dấu lặng ở một vị trí nào (ô nhịp, nhịp thứ…) bạn cũng áp dụng như mục 1 trên. Tất nhiên, ký hiệu chấm lưu thường có giá trị nhỏ nhất. Còn ngân dài hay ngưng nghỉ bao lâu là do quyết định “cầm đũa” của bạn.

Cách nhập hay chọn các số giá trị thay đổi:

Nên gõ đúng số đơn vị trên. Ví dụ: 85.00. Có thể click nút [+] hay [-] để tìm số tăng dần hay giảm dần. Hay click nút [Click here to tap tempo] để chọn số chuẩn gợi ý của tempo phổ biến hoặc cách khác là để con trỏ chuột sao cho có hình mũi tên lên xuống (như đánh dấu tròn ở hình 6) nhấn giữ nút trái chuột rồi rê lên rê xuống, đến số muốn chọn thì nhả nút chuột.

Huy Liêm
Ví dụ trên, ở ô nhịp thứ 6, bạn lại muốn Tempo là 180, vậy hãy đưa con trỏ rà lên bên trên một chút (hình vuông nhỏ) sao cho con trỏ đổi thành mũi tên chỉ xuống (xem hình 2).