..:: giaidieuxanh.vn ::..

Thường thức âm nhạc

Vài nét về phần mềm CakeWalk dùng để phối nhạc

[06:12 19/03/2004 (GMT+7)]

Cakewalk là phần mềm có chức năng phối soạn nhạc qua máy vi tính cá nhân. Cách thiết kế cơ bản cũng giống như nhiều phần mềm âm nhạc khác. Nó được nâng cấp qua nhiều phiên bản, mà mỗI phiên bản ngoài việc nâng cấp còn có chứa đựng những chức năng đặc sắc của nó.

Những phiên bản đầu thường là đơn giản, có chứa nhiều bài học bổ ích liên quan đến lí thuyết âm nhạc, liên quan đến cách sử dụng đơn giản (nhằm dẫn dắt người dùng làm quen dần với chương trình). Rồi lần lượt những phiên bản nâng cấp kế tiếp, những phần việc có tính lí thuyết (nhạc lý) có thể bỏ dần hoặc tăng cường thêm những mục lệnh bổ sung, hay thiết kế giao diện tiện ích hơn.

Ví dụ, trường hợp Cakewalk Home Studio 2002 bỏ những phần liên quan đến guitar (lý thuyết phục vụ người học hay thực hiện các việc liên quan đến guitar) và tạo lại giao diện mới gọn hơn nhưng không kém phần phức tạp (do những tiện ích bổ sung hay nâng cấp mới), hoặc phối hợp với phần mềm khác như Fruity Loop Express để tạo những loops nhạc (mẫu tiết tấu dạng audio) một tiện ích tạo những rhythms chơi lặp đi lặp lại chỉ bằng cách “vén màn” kéo dài trong suốt một đoạn nhạc hay cả bài nhạc v.v…(Hình 1).

Do tính cách trên, người mới bắt đầu sử dụng (nhất là các phần mềm âm nhạc) muốn mau nắm bắt được các chức năng cũng như ôn tập hay củng cố thêm phần lý thuyết âm nhạc, họ thường dùng những phiên bản trước, rồi sau đó chuyển dần sang các phiên bản kế tiếp hoặc mới hơn sau này.

Trong bài viết, chúng tôi liên hệ đến Cakewalk Pro Audio 9, đây là phiên bản khá ổn định và có lẽ được nhiều người sử dụng cho dù hiện nay có những phiên bản mới như Calewalk Home Studio 2002, Music Creator Pro 2004 v.v… Nhưng, nhìn chung các yếu tố cấu tạo chương trình cũng như yêu cầu của người dùng có tính chuyên môn cũng còn hiện diện đầy đủ ở các phiên bản sau.

Mô tả và ứng dụng thông thường

1)Nếu không rành lắm về hòa âm, nhưng bạn muốn thay đổi chút gì đó theo ý riêng của mình (hay tương tự như người làm công việc biên tập hay điều chỉnh âm thanh), bạn có thể nhập (open) một bài nhạc MIDI nào đó vào chương trình, bằng cách chọn trình đơn File>Open… rồI chọn một tập tin *.MID trong hộp thoại Open. Sau đó, nếu muốn thay đổi nhạc cụ nào, hay bỏ nhạc cụ nào bạn chỉ cần học các thao tác có tính thủ tục thao tác phổ biến trên máy tính.

Ví dụ : Bỏ một bè nhạc nào, click con trỏ lên một clip nhạc (có màu và tên nhạc cụ) để đánh khối rồi gõ phím Delete. Hay thay đổi nhạc cụ, bằng cách căn cứ tên nhạc cụ (cột Name) ở ngoài bìa bên trái (Track pane), rồi ở cột Patch, chọn tên nhạc cụ nào bạn muốn thay, click-đúp lên tên này sẽ mở hộp thoại Track Properties… Click con trỏ (Hình 2) bên đây để chọn nhạc cụ nào bạn muốn.

Hình 2

Thế rồi, bạn lại muốn thu giọng hát của mình vào bài nhạc MIDI tạo sẵn này ?

Trước tiên hãy cắm

Hình 3

Micro vào sound card sau đó đưa con trỏ double click lên một track mới (Hình 3) (ở cột Source) để mở hộp thoại Track properties. Ở đây bạn sẽ chọn lại Source và Port là Audio (Hình 4). Xong, click nút OK.

Hình 4

Trở ra Track panel, bạn sẽ thấy ở cột Source này đổi tên là Stereo có hình dạng sóng âm. Đưa trỏ click ô [R] để chuẩn bị thu giọng hát. (Hình 5)

Hình 5

Bắt đầu thu: Khi nút [R] là màu đỏ, đồng thời hàng thanh công cụ trên cùng sẽ xuất hiện một nút tròn màu đỏ. Click lên nút này để khởi động. Âm nhạc sẽ phát ra, khi nào cần hát, bạn sẽ hát (tương tự như hát karaoke vậy). Trong lúc thu hát, bạn có thể để bè nhạc chơi giai điệu phát ra để hát dựa theo (hoặc tắt đi). Để tắt hay cho câm, dò tìm trong danh sách (cột Name) xem tên nhạc cụ nào chơi giai điệu này và click vào ô [M] - mute để không cho phát.

Khi đã thu xong phần hát (đây là dạng audio). Bạn có thể tinh chỉnh các hiệu quả âm thanh như cho nghe lớn, nhỏ (volume) thêm reverb v.v… Có dịp chúng ta sẽ bàn tiếp. Giả sử bạn tạm hài lòng vớI công việc trên. Bấy giờ bạn đã có một tập tin trong đó có chứa hai loại dữ liệu cơ bản là MIDI và audio (bè hát hay chèn thêm vào một clip tiếng động như mưa gió, bão bùng gì đó). Xong, bạn muốn lưu nó vào CD để nghe qua một máy CD thông dụng, không phảI là máy tính. Thế thì, bạn sẽ chuyển nó sang dạng Wave. Bằng cách:

- Click chọn ở trình đơn Tools>Mixdown Audio>Export to File(s)… Một hộp thoại hiện ra, chọn nơi lưu và đặt tên cho bài nhạc. Xong click OK. Cũng lưu ý ở đây bạn có thể lưu ở dạng *.Wav hay MP3 (phổ biến).
- Dùng phần mềm chép đĩa nào đó, để ghi tập tin này (*.Wav) sang CD (cda hay MP3)… Hay nhất là làm nhiều bài để khi đủ dung lượng một CD rồi ghi một lần cho tiện.
- Cũng lưu ý trước khi chuyển sang file Wave hay MP3, bạn có thể xóa bè nhạc chơi giai điệu để giảm kích thước file, vì giọng hát của bạn đã thay cho bè này.

2) Để phối âm: Đối tượng này thường đòi hỏi khả năng chuyên môn hơn. Có thể chia làm hai dạng nhu cầu của người phối âm - ngườI có trình độ hòa âm nhưng khả năng diễn tấu trên đàn phím MIDI (kỹ năng chơi piano) hạn chế - và người hội đủ cả khả năng diễn tấu. Thực vậy, qua giao diện MIDI, yêu cầu khả năng chơi đàn phím là cần thiết, ngoài tốc độ làm việc nhanh, tiện hơn và quan trọng nhất là yếu tố diễn cảm (chơi nốt nhạc mạnh, nhẹ, staccato hay legato v.v…), chương trình sẽ ghi nhận một cách chính xác những biểu hiện đó.

Đối với bạn có nhu cầu thứ nhất, theo tôi, nên dùng phần mềm ký âm nào đó (như Encore hay Finale v.v…) để chép từng bè nhạc. Cách làm tương tự như ghi bản phác thảo âm nhạc ra giấy bình thường vậy. Lợi thế ở các phần mềm này là bạn sẽ có bản ký âm khá hoàn chỉnh về hình thức, đồng thời có thể nghe thể nghiệm trực tiếp tác phẩm hòa âm của mình. Nhưng hạn chế là sự diễn cảm (nghe đều đều, uốn lượn, rung - khi dùng pitch bender hay Modulation…). Để khắc phục, bạn sẽ chuyển bản ký âm đó lưu sang tập tin *.MID rồI nhập vào Cakewalk để dùng các tiện ích của phần mềm này tinh chỉnh sau.

Ví dụ: Chỉnh nốt nhạc này mạnh hơn nốt nhạc khác, chỉnh bè nhạc này nghe nhỏ hơn bè nhạc kia, chỉnh nhạc cụ nào đó lớn dần hay nhỏ dần; thay đổi Tempo bài nhạc hoặc cho nghe chậm dần hay nhanh dần v.v… Nói chung, kể cả các cách diễn đạt kịch tính nữa… Tuy ở Cakewalk cũng có tiện ích ký âm từng nốt qua con trỏ, nhưng khá là công phu khi phải ghi nốt cho từng bè nhạc cụ. Chức năng này thường được dùng để chỉnh sữa lẻ tẻ, chi tiết nào đó cho một nốt nhạc.

- Đối với bạn có nhu cầu thứ hai: Thì… thật là hạnh phúc, nhưng lại đòi hỏi bạn bước đầu làm quen với cách nhìn và thu trực tiếp (realtime record). Ở Cakewalk, bạn có thể chọn thu từng bè nhạc (hay từng track, channel). Nghĩa là bạn diễn đạt trên đàn phím (MIDI) thế nào thì chương trình sẽ thu làm vậy (cao độ, trường độ, cường độ, âm sắc và các cách thể hiện tùy hứng khác). Cũng giống như thu audio đã trình bày ở trên, nhưng chỉ có khác là trước khi thu một nhạc cụ bạn phải chọn lại Source và Port là thiết bị MIDI (channel), và Patch là tên nhạc cụ nào bạn muốn. Cách thu cũng thao tác như trên, tất nhiên bạn đã nối đàn (MIDI) vào sound card. Khi chọn kênh (channel) để ghi một hay nhiều nhạc cụ ở mỗi track, phổ biến hiện nay là General Midi.

Một cách tiện hơn, bạn có thể mở những file đã được định dạng sẵn hay khuôn mẫu (Template) của chương trình, bằng cách: mở trình đơn File>New… Rồi chọn hình thức hay biên chế ban nhạc bạn muốn trong khung danh sách. Cũng có thể tạo riêng một file để sẵn dùng. Ví dụ, bạn thường phối cho một ban nhạc có 6 người, có biên chế nhạc cụ cố định và 2 ca sĩ (audio). Lần sau, làm tác phẩm khác, cũng hình thức như trên, bạn chỉ cần mở nó ra, và bắt tay ngay vào công việc, không phải làm các thủ tục… khai báo nữa.

Tham khảo các trình đơn, mục lệnh bạn sẽ thấy có khá nhiều những tiện ích đáp ứng những yêu cầu chuyên môn phổ biến của người phối nhạc chuyên nghiệp mà vốn trước đây khi chưa có máy tính họ phải mất khá nhiều thời gian và công sức để hoàn thiện tác phẩm. Ngoài ra còn có những công cụ tạo hiệu ứng âm thanh tương tự như một bàn mixer mà bạn từng biết. Những kỹ xảo trong âm thanh, cách chơi hoa mỹ mà trong thực tế đôi tay nhạc sỹ biểu diễn không thể hiện được, nhưng với óc tưởng tượng của mình, bạn có thể chỉ thị cho Cakewalk biết sẽ chơi như thế nào…

Hình 6

Với bàn mixer (Chọn mục lệnh Console hay click nút (Hình 6) để mở bàn mixer. Các thao tác chỉnh âm lượng, hay tăng giảm các hiệu quả âm thanh mà người chỉnh âm qua thiết bị thông thường bên ngoài thường làm, đều có thể ghi nhận và diễn lại những hành vi đã làm cho từng nhạc cụ. Đơn cử một ví dụ, ở bàn mixer thông thường bạn chỉ có hai tay để cùng lúc kéo các nút gạt, chỉnh volume, chorus, reverb, pan… nhưng ở Cakewalk bạn có thể chỉnh kéo lên hay kéo xuống cùng lúc nhiều nhạc cụ, và chương trình sẽ thu lại những hành vi trên. Khi cho nghe kiểm tra, Cakewalk sẽ vừa cho phát vừa diễn lại các thao tác đó cũng vào thời điểm nào mà bạn muốn.

Tất nhiên, nếu không thích, bạn có thể xóa bỏ và làm lại. Còn nữa, ở đây bạn có thể chỉnh sửa hay liên kết, phối hợp với các phần mềm khác liên quan đến âm thanh (audio) đã cài trong máy tính của bạn (khi cài đặt Cakewalk sẽ tự phát hiện những phần mềm tương thích với nó) hoặc các sự kiện (events) liên quan đến MIDI.

Sau cùng, tương tự như các phần mềm khác, đó là sự lặp lại, giống nhau hay trong âm nhạc gọi là tính tái hiện, nhất là trong thể loại nhạc nhẹ thì rất thường xuyên. Bạn hãy tổ chức, sắp xếp sao cho thuận tiện và đơn giản công việc. Ví dụ các thao tác phổ biến như Copy, Paste, Cut các đoạn nhạc thường lặp lại trong bài, nhất là các âm hình tiết tấu của nhạc cụ bộ gõ (Trống)… Lợi dụng các tiện ích này bạn sẽ rút ngắn rất nhiều thời gian và công sức để hoàn thành tác phẩm.