..:: giaidieuxanh.vn ::..

Thường thức âm nhạc

Hướng dẫn soạn phần đệm tự động cho một giai điệu

[12:11 02/01/2004 (GMT+7)]

H.1

I. Nhập giai điệu vào band-in-a-Box
Band-in-a-Box (BB) là phần mềm soạn nhạc đệm dựa theo giai điệu bài hát (melody). Trong quá trình dàn dựng, bạn cűng cần có melody để nghe kiểm tra khi biên soạn hợp âm. Do đó yêu cầu cơ bản là phải có dòng Melody để BB làm việc. Có 2 cách nhập melody :

1) Nhập trực tiếp: Là thu qua MIDI, bạn chơi trên đàn để thu vào track Melody hay Soloist, hoặc học cách ghi bằng chuột để đưa nốt giai điệu vào dòng ký âm của BB.

2) Nhập gián tiếp: Là nhập giai điệu bài hát từ tập tin MIDI vào BB. Cűng cần lưu ý về các dạng tập tin MIDI.
- Dạng tập tin có giai điệu được viết trên một dòng nhạc: Như ca khúc được ký âm ở phần mềm nào đó để trình bày in ấn xuất bản (ví dụ Encore hay Finale), sau đó chuyển đổi tập tin này sang tập tin MIDI (đa số nhạc sĩ sáng tác đều thực hiện việc này).
- Dạng tập tin đã được phối âm sẵn và bạn muốn trích lấy giai điệu của bài hát để soạn lại phần hòa âm và điệu nhạc. Những dạng tập tin MID này thường có khá nhiều trên internet cűng như các CD nhạc MIDI ngoài thị trường. Tuy nhiên, phần lớn là loại tập tin theo định dạng Midi Format 0. Bạn cần chọn loại định dạng Format 1 (nghĩa là khi mở ở bất kỳ phần mềm nào, bạn thấy tập tin MIDI hiện rõ các nhạc cụ được phân định riêng trên từng track, cụ thể là thấy các dòng ký âm nhạc cụ cho từng kênh riêng biệt). Với loại này, bạn cần xác định cho BB biết track ghi Melody là kênh (Channel) mấy...

II. Cách chuyển sang tập tin MIDI

Nếu là ca khúc đã ký âm ở Encore hay Finale, đều dùng lệnh dưới đây:
* Chọn trình đơn Save As... sẽ hiện hộp thoại Save File. Chọn một bài nhạc có tên đuôi là .enc hay .mus. Ví dụ: bài Yeuem.enc. Tại mục Save as type: - Click chọn loại :MIDI File (*.mid). Xong click nút [OK] để chuyển bài này sang tập tin MIDI.
* Lưu ý : Để khi chuyển sang BB làm việc chính xác, bạn cần nghe kiểm tra trước tại Encore (hay Finale) phần giai điệu bài hát phát ra có đúng không. Nhất là về nhịp lấy đà, các nốt có sử dụng dấunối cao độ (nối các nốt cùng cao độ)...Các nốt bị đứt tiếng là do ký âm không đúng thủ tục qui ước trong Encore hay Finale... Những lỗi này khá phổ biến, có thể trước đây khi ký âm thường chỉ nhằm mục đích trình bày, in ấn. Do đó, cần phải hiệu chỉnh những lỗi này (nếu có) trước khi bước sang làm việc ở BB.
* Đóng hẳn (Exit) Encore hay Finale rồi mới khởi động BB.

III. Các thủ tục đầu tiên cho BB

1) Một chút phân tích cấu trúc dàn dựng: Ví dụ đây là một ca khúc ngắn. Tone G trưởng, cả bài có tất cả 16 ô nhịp. Bạn muốn cho chơi lặp lại 3 lần. Trong đó có cấu trúc dàn dựng như sau: Intro – hát cả bài lần thứ nhất (chorus 1), cho phát cả bài lần thứ hai (chorus 2) xem như nhạc gian tấu – cho phát cả bài lần thứ ba (chorus 3). Cuối cùng là nhạc kết (ending). Như vậy, cả 3 lần chorus đều có melody. Khi hòan chỉnh xong, thu hát, bạn có thể xóa hay tắt phần phát âm của melody ở chorus 1 và 3 thay là giọng hát. Còn chorus 2 là nhạc gian tấu có melody.

2) Nhập melody vào BB: Sau khi hiện cửa sổ BB, bạn sẽ chỉ thị cho BB biết tone gì, và bạn muốn chọn điệu gì .v.v... (có thể chọn lại bất kỳ lúc nào hay thay đổi sau này).

- Click nút này để chọn Tone (xem Hình 1) - mặc định là C, không phải chọn; nếu tone khác (G), chọn Tone tương ứng.

- Click tiếp nút (xem Hình 2) Style để mở danh sách các điệu nhạc.

Hình 2

- Chọn điệu : Ví dụ, bài này bạn muốn chơi ở thể loại nhạc pop/rock (chọn ở mục Category). Khi chọn, ở danh sách bên cạnh sẽ liệt kê các điệu nhạc đã dựng sẵn trong BB. Để nghe trước từng điệu, click nút [Preview]. Click nút [Stop] để ngưng phát. Khi chọn điệu nào ưng ý rồi, bạn click nút [OK].

Sau các thủ tục trên, bạn sẽ chọn file MIDI nhập vào BB, bằng cách click trình đơn Melody> Edit Melody Track> Import Melody from MIDI File..., một hộp thọai Open File (mở File) hiện ra để bạn chọn đúng tên Yeuem2.mid đã lưu trong thư mục trước đó. Sau khi click nút [Open] sẽ hiện tiếp hộp thoại tại Import MIDI File – Options. (xem Hình 3).

Hình 3

Với ca khúc khi được viết trên một dòng nhạc thì bạn chỉ cần xóa 3 khung nhập số và gõ lại theo thứ tự như hình trên: 0 – 16 – 2. BB sẽ tự động nhập giai điệu MID này vào track Melody. Click OK khi hiện hộp thông báo kết quả nhập vào.
- Nếu là tập tin MIDI theo định dạng Format loại 1, bạn cần xóa dấu kiểm ở các kênh không cần thiết, chỉ để lại kênh Melody mà bạn đã biết chính xác ở kênh nào.
- Với loại tập tin dựng sẵn (MID), thường là có kèm theo Intro và nhạc gian tấu. Để lược bỏ các phần này. Bạn cần xác định (khung nhập số thứ nhất) là vị trí ô nhịp khởi đầu là ô nhịp mấy trong tập tin MID. Và từ đây đến ô nhịp cuối cùng của bài hát có bao nhiêu ô nhịp (nhập số vào khung thứ hai). - Và khung thứ ba là 2.

IV. Biên tập nội dung (xem Hình 4)

Hình 4

1) Ghi hợp âm

Cách ghi dễ theo dõi nhất là ghi hợp âm trên dòng giai điệu chính của bài hát. Click nút [hình nốt móc đơn] để mở dòng ký âm. Nếu không thấy dòng ký âm giai điệu, bạn click tiếp nút (Melody) trong hàng nút B, D, P, G, S, M, S. Sau đó, đưa con trỏ vào khoảng đầu một ô nhịp, click một cái, cűng lưu ý một vạch đứng nhỏ hiện vị trí trên hàng Timeline (xem hình). Vạch này ở đâu thì có giá trị nhập hợp âm ở đó(xem Hình 5).

Hình 5

Khi gõ tên hợp âm, có thể theo dõi khung nhỏ màu vàng ở bên phải ngoài cùng để xem có đúng không. Ở BB, bạn có thể gõ chữ thường tên hợp âm. Ví dụ dm sẽ hiện ra là Dm. Sau khi gõ xong một tên hợp âm, gõ phím {Enter] để chuyển sang 2 phách kế tiếp. Trong một ô nhịp, bạn có thể ghi 4 hợp âm theo từng phách. Ví dụ: C,am [Enter], gõ tiếp em,g [Enter]. Kết quả sẽ là: C Am Em G. BB có thể ghi hầu hết các ký hiệu hợp âm được dùng trong nhạc jazz, blues. Lưu ý dấu phẩy (,)

Trong quá trình ghi hợp âm, bạn có thể nghe thử bất kỳ lúc nào, bằng cách click nút [Play] hay [Stop], hay gõ thanh [Space] 2 lần. Để xóa một hợp âm, cűng lặp lại thao tác trên rồi gõ tên hợp âm khác.

Tiếp tục ghi hợp âm cho cả bài. Cách hay nhất là cần ghi hoàn tất phần hợp âm cho lần hát cả bài này (16 ô nhịp, tức là Chorus 1), xong mới tiến hành các bước kế tiếp.

2) Chỉ định Chorus cho lặp lại (Loop): Như trên, sau khi thực hiện cả bài (lần thứ nhất là chorus 1), bạn sẽ cho lập lại 3 lần. Bằng cách (xem Hình 6):

Hình 6

Click chọn và xác lập lần lượt các nút số từ trái qua phải: Click và gõ vào khung xác lập là 1 – kế tiếp click và gõ vào số 16. Muốn cho lặp lại 3 lần, click chọn trong danh sách xổ xuống số 3. Cho nghe phát thử cả bài (click nút Play) bạn sẽ nghe lần thứ nhất có melody, nhưng lần lặp lại thứ 2 và 3 (chorus 2/3) chỉ phát phần hòa âm của nhạc đệm không có melody. Để cho chorus 2 và 3 có giai điệu, làm bằng cách click chọn trình đơn [Edit> Melody Track...>Copy 1st chorus to whole song... Một hộp thoại Question hiện ra và bạn click nút [Yes]. Cho nghe phát lại, bạn sẽ nghe cả 3 lần chorus đều có melody...

3) Cho BB Tự động tạo nhạc mở đầu (INTRO): Đến đây cấu trúc nội dung bài nhạc gần hoàn tất. Bạn muốn tự soạn thêm phần nhạc mở đầu cűng được, nhưng để dịp khác. Đây là cách để BB tạo Intro giùm bạn, nhưng chỉ giúp tạo phần hợp âm. Click vào nút [Intro] trong nhóm nút bên phải ngoài cùng cạnh hình guitar. Click nút (Re)-Generate Intro Chords (tái tạo hợp âm cho Intro) xong click nút [Close]. Cho nghe thử, nếu không vừa ý lặp lại thao tác trên để chọn cách tạo khác.

4) Tạo đoạn nhạc kết (Ending): Nếu bạn xác lập đúng cho Chorus thì BB sẽ tự tạo 2 ô nhịp kết (Ending) giùm bạn (lưu ý là bạn cűng có thể tự tạo đoạn nhạc kết theo ý mình).

V. Các thiết lập khác

Đến đây bạn thấy rõ ràng đó là một bản nhạc hòa tấu. Nhưng vì khi viết hòa âm, bạn cần có melody để nghe, cűng như lúc chơi thêm một nhạc cụ nào đó thu qua vào track Solist qua Midi nếu có thể. Còn xong rồi, khi muốn thu hát vào, tất nhiên là phải bỏ melody. Cách đơn giản là cho melody nhỏ xuống hoặc không nghe. Bằng cách click nút phải chuột lên chữ sau khung tròn bên dưới thanh trình đơn, sao cho chữ này là màu đỏ, có nghĩa tắt tịt không cho phát melody. Chỗ nào cần phát, thì lặp lại thao tác trên. (Cűng có cách xóa bỏ hẳn melody kể cả hợp âm và khác nữa trong BB)...

Qua các trình đơn, mục lệnh của BB, bạn thấy có rất nhiều tiện ích lập sẵn đáp ứng cho yêu cầu của người phối nhạc chuyên nghiệp. Với những tiện ích phục vụ cho sở thích âm nhạc của bạn, hy vọng bạn sẽ tìm ra những đáp ứng khác nữa. Bài viết này chỉ là phần ứng dụng cơ bản.

Huy Liêm