Kèn clarinette

Clarinette cũng như kèn hautbois, xuất xứ từ các loại sáo, chỉ khác là dăm kèn của nó là dăm đơn (hautbois là dăm kép), đầu kèn giống như mỏ vịt, bên dưới được lắp vào một lưỡi dăm làm bằng một thứ sậy đặc biệt rất mỏng.

Clarinette là nhạc cụ duy nhất trong bộ gỗ có thể khống chế tốt được cường độ, có thể thay đổi từ mạnh sang nhẹ và ngược lại, diễn tả lớn dần hoặc nhỏ dần rất tinh tế. Clarinette là một nhạc cụ có kỹ thuật khá linh hoạt, nhanh, tương tự như flûte.

Clarinette có 3 loại: clarinette giọng Si b, clarinette giọng La và clarinette giọng Do. Thường dùng hơn cả là loại giọng Si b và loại giọng La. Clarinette giọng Si b được nhiều người ưa thích, nó có âm thanh nồng nhiệt, sáng trong, lóng lánh. Loại giọng La ấm áp, dịu dàng và mềm mại hơn, thường được dùng trong các loại nhạc thính phòng. Clarinette giọng Si b và giọng La là những nhạc cụ dịch giọng. Viết cho clarinette giọng Si b phải nâng lên 1 cung, còn với clarinette giọng La phải nâng lên 1 cung rưỡi.

Âm vực và tính chất âm thanh

Âm vực của clarinette được chia ra những âm khu như sau:

1. Âm khu trầm: âm thanh gần giống tiếng còi nhà máy, khẩn trương, kịch tính, ở sắc thái mạnh có tính chất kim khí.
2. Âm khu quá độ (1): âm thanh loãng dần.
3. Âm khu giữa: âm thanh thiếu ổn định, mờ đục, đây là âm khu xấu nhất của clarinette.
4. Âm khu quá độ (2): tính chất chuyển nhanh sang âm khu cao.
5. Âm khu cao: tính chất giọng nữ cao, âm thanh rất đẹp, thích hợp với mọi cường độ sắc thái. Đây là âm khu đẹp nhất của clarinette.
6. Âm khu quá độ (3): chuyển nhanh sang âm khu cao.
7. Âm khu cực cao: rất vang, tiếng hơi khét, rít, không thổi được ở sắc thái yếu, chỉ dùng khi dàn nhạc tề tấu.

 

Biểu diễn kèn clarinette

Âm sắc của clarinette rất phong phú vì có nhiều hoạ âm cộng hưởng, âm vực rộng nhất so với các nhạc cụ khác trong bộ gỗ. Clarinette là loại nhạc cụ linh hoạt, vận dụng sắc thái dễ dàng, âm thanh đầy đặn, thi vị, thuần khiết và sang trọng.

 

Clarinette có thể độc tấu, thể hiện những nét nhạc tình cảm đằm thắm hoặc sâu sắc, nhí nhảnh, nhẹ nhàng, tươi mát. Trong dàn nhạc, clarinette có thể chơi giai điệu hoặc phần bè. Cần lưu ý rằng sự khác biệt âm sắc giữa các âm khu rất lớn, nên với nét nhạc có âm vực rộng chuyển nhanh từ âm khu này qua âm khu khác thì không được thuận tiện lắm. Clarinette có thể kết hợp cùng các nhạc cụ trong bộ gỗ hoặc với violon, alto đều đạt hiệu quả tốt.

3- Basson

(Tiếng Pháp: basson, Ý: fagotto, Anh: bassoon, Trung Quốc: đại quản)

Giới thiệu chung

Kèn basson

Basson xuất hiện và tham gia dàn nhạc giao hưởng trước cả clarinette, có mặt cùng với flûte và hautbois từ thế kỷ 18. Cách chế tạo basson gần giống như hautbois. Về hình dáng của basson, vì cần đạt được âm vực trầm, nên thân ống to và dài. Để cho gọn, tiện sử dụng, người ta gập đôi nó lại, ghép hai phần liền nhau, như vậy loa kèn hướng lên trên, đầu kèn (nơi cắm dăm kèn) ở dưới ống loa, còn dăm kèn thì cắm vào một ống kim loại hình chữ S nối liền với đầu kèn. Basson cũng sử dụng dăm kép như hautbois và là nhạc cụ giữ phần trầm của bộ gỗ.

Âm vực và tính chất âm thanh

Âm vực của basson được chia ra những âm khu như sau:

1. Âm khu trầm: âm thanh dày, đặc, nặng nề.
2. Âm khu quá độ (1): âm sắc thay đổi dần, hơi mờ.
3. Âm khu giữa: âm thanh giọng mũi nhưng đầy đặn, mềm mại và có tính chất ca xướng.
4. Âm khu quá độ (1): càng lên cao càng chói.
5. Âm khu cao: âm thanh dồn nén, căng thẳng, khó diễn tấu.
6. Âm khu cực cao: ít dùng, tính chất căng thẳng hơn âm khu cao.

 

Âm thanh basson "khàn khàn", hơi tối, có thể gợi kịch tính, nghẹn ngào. Nó có thể diễn đạt những nét nhạc châm biếm, hài hước, giễu cợt rất đạt (ngày xưa thường được sử dụng tính năng này trong các hài kịch - opéra buffa - của Ý). Nó cũng có thể diễn đạt trạng thái đau thương, xót xa, ngậm ngùi hoặc rung động sâu sắc.

 

Trong dàn nhạc, basson có thể độc tấu những giai điệu trầm để các nhạc cụ khác đi bè phụ họa. Nó cũng thường kết hợp với violoncello có khi cả với contrebasse để làm đầy phần trầm cho dàn nhạc. Âm sắc basson phần nào mang tính chất "trung tính" nên nó cũng có thể kết hợp cùng diễn tấu với cả những nhạc cụ trầm của bộ đồng.

Lý Trọng Hưng - Hữu Trịnh