Dương Thiệu Tước

Gần đây, tôi được nghe lại bài “Ngọc Lan” của Dương Thiệu Tước từ một giọng hát không chuyên, chị Xuân Lai. Đó là một Việt kiều rất hâm mộ Thái Thanh trong những ca khúc tiền chiến; và do vậy, “Ngọc Lan” vang lên ngày hôm nay như thể từ một đĩa Thái Thanh được re-mastered.

Nhạc dạo đầu tấu bằng dàn dây, nhịp ¾ đủ chậm cho ngân nga luyến láy và đủ dìu dặt để làm nên không khí retrospective. Các quãng nhảy xa, trong đó có cả quãng nghịch, khiến ấn tượng về một giấc mơ phù du dường như hiện ra rõ hơn. Nhạc dạo sử dụng nhấn lệch ở phách 2 báo hiệu những nhấn lệch tương tự trong bài hát.

Và giọng hát cất lên, ngay từ chủ đề đã đầy những quãng nhảy xa:

Ngọc Lan, giòng suối tơ vương

Mắt thu hồ dịu ánh vàng

Những giai thoại về Dương Thiệu Tước kể rằng, bài hát này chính là thư tỏ tình của nhạc sĩ với người trong mộng – người về sau trở thành bạn đời của ông, bà Ngọc Lan.

Ngọc Lan, nhành liễu nghiêng nghiêng

… Nắng thơm ngoài song

Một bức tranh Hà Nội cổ kính hiện dần lên cùng với bóng giai nhân. Hai câu đối đáp cân phương như thể nhạc sĩ viết một etude cho đàn dây. Dương Thiệu Tước là một trong số rất hiếm nhạc sĩ tiền chiến viết nhạc rất cân phương, gọn ghẽ.

Nét thắm tô bóng chiều, dáng xuân yêu kiều

Chủ đề phát triển qua ba câu cân đối để gieo ngay vào một mắt xích chuyển điệu:

Gió rung mờ suối biếc, ý thơ phiêu diêu

Chuyển điệu sang bậc át, có chuẩn bị bằng át kép – một phương cách cổ điển. Nghe đến đây, tôi bỗng liên tưởng đến Tristesse của F. Chopin. Cũng những giai điệu chứa chùm nốt chromatic, cũng chuyển điệu về bậc át như thế…

Đoạn nhạc kế tiếp có những nhấn lệch ở phách 2 như đã báo hiệu ở nhạc dạo:

Ngón tơ mềm chờ phím ngân chùng

Mạch tương lai láng

Những hợp âm rải nối tiếp đi xuống như thể giấc mơ đến hồi xao xuyến nhất.

Dáng tiên nga

Giấc mơ Nghê Thường lỡ làng

Sao lại lỡ làng? Tôi đang mơ cùng người nhạc sĩ giấc Nghê Thường đây, nhưng tôi chẳng hề thấy lỡ làng! Có chăng, là đôi chút trì hoãn để kéo dài giấc mơ. Có chăng, là biết trước giấc mơ sẽ hết, sẽ lụi tàn, tôi sẽ tỉnh mộng, hệt như bài hát tái hiện chủ đề 1 một cách đột ngột:

Ngọc Lan giọng ướp men thơ

Mắt êm làn lụa bóng là…

May mắn thay, tôi được mơ tiếp bằng một chủ đề mới, chuyển điệu xa hơn.

Bông hoa đời ngàn xưa tới nay

Rung nhạc đó đây cho đời ngất ngây

Cho tơ chùng đàn hờ phím loan

Thê lương mây nước sắt se cung Hàn

Đó là đoạn nhạc hay nhất trong bài hát. Đó là khung cảnh hò hẹn giai nhân nồng nàn nhất, toàn vẹn nhất. Đó là Hà Nội thời tiền chiến êm ả nhất, thanh lịch nhất.

Tôi bật đi bật lại đoạn nhạc ấy hàng chục lần, không muốn nghe đoạn nhắc lại chủ đề 1 nữa. Để lưu giữ toàn vẹn ấn tượng về một đoạn nhạc hay, cũng là để chạy trốn giờ khắc giấc mơ trở nên hiện thực.

Vì thế nên, tôi đã bỏ mất đoạn Coda:

Mờ mờ trong mây khói men nồng u ám…

Mà có cần gì? 

        Trần Huỳnh