Nhâm Thìn lại nói chuyện …rồng. Rồng, trước hết, là một biểu tượng văn hóa của con người xuất phát từ nổ lực tìm hiểu và nhận thức thế giới tự nhiên. Rồng trấn ở hướng Đông (tả thanh long) nơi mặt trời mọc, nơi những cơn mưa xuân bắt đầu nên đồng thời còn là biểu tượng của mùa xuân, của sự nẩy mầm sinh sôi thịnh vượng, của nước tươi tốt và tài lộc, của sự phong đăng, bội thu mùa màng…

Trong tâm thức người Việt, rồng cất giấu nỗi mong đợi nước, mưa thuận gió hòa như điều kiện đầu tiên của phát triển nông nghiệp;  còn là niềm tự hào về dòng giống “Con Rồng cháu Tiên” nên rất nhiều địa danh hôm nay vẫn mang hình ảnh rồng: Thăng Long, Vịnh Hạ Long, Cửu Long Giang, núi Hàm Rồng, Long Khánh, Long Biên, Vĩnh Long, Long Hải …
Rồng, như thế là mùa xuân, là khởi đầu của một bất tận hân hoan của dựng xây, của tin yêu hy vọng. Tết (tiết) Nguyên đán là buổi sáng mai tinh khôi của đoàn tụ, của áo mới mai vàng cỏ non với bờ vui tràn ngập và, âm nhạc vang lên …

*

Ns Phạm Đình Chương đã mở lòng với “Đón Xuân” với vạt nắng, với mạch xuân tràn dâng, khóm hoa rung bên môi cười con gái: 
Kìa trong vạt nắng/ Mạch Xuân tràn dâng/ Khóm hoa nhẹ rung,
Môi cười thẹn thùng cùng bao nguồn sáng…
Và hơn nửa thế kỷ đã qua, “Ly rượu mừng” vẫn nở trên môi người những rộn ràng chúc tụng…
Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi, mừng anh nông phú vui lúa thơm hơi, người thương gia lợi tức,người công nhân ấm no, thoát ly đời gian lao nghèo khó...há ha ha hà... muôn lòng xao xuyến duyên đời…
Vâng, mùa xuân lễ chùa, nắng bay vàng áo lụa, bãi sông ngàn lau bướm trắng quơ râu… Bài thơ “ Em lễ chùa này” của Phạm Thiên Thư đã được Ns Phạm Duy soạn thành một giai điệu bình yên trong bước giẫm lên non cao tìm về nguồn cội. 
Đầu mùa xuân cùng em đi lễ / Lễ chùa này vườn nắng tung bay / Và ngàn lau vàng màu khép nép / Bãi sông bay một con bướm đẹp…
Nhưng xuân không chỉ ở ngoại cảnh, là xuân ý, xuân tình, một cõi xuân lòng mênh mông. Cặp đôi họ Phạm đã góp vào thanh âm xuân một ý vị lạ để nao lòng …
Mùa Xuân có không? Hay là cõi Tâm?/ Mùa Xuân có không? Hay là cõi không?
Về nguồn về cội! Về nguồn về cội!/ Để rồi vươn tới, với lòng mênh mông...(Tâm Xuân)
Rất khác biệt với “Tâm Xuân” là “Gái xuân” của Ns Từ Vũ phổ từ thơ Nguyễn Bính. Khúc Tango chầm chậm diễn tả xuân mang sắc thái tính dục với lòng xuân, má xuân hồng, chuyện vợ chồng ít nhiều trần trụi: 
Lòng xuân như đóa má xuân hồng /Cô gái xuân mơ chuyện vợ chồng
Đôi tám xuân đi trên mái tóc / Đêm xuân cô ngủ có buồn không?
 
Và xuân, còn là xuân đoàn tụ, mẹ mừng con vui, nồi bánh chưng, khói nhang ông bà ngày Tết.  “Xuân này con không về” của Trịnh- Lâm- Ngân , do đó, là một trúc trắc của hoàn cảnh để giai điệu hẩng hụt nhớ thương đến vô bờ…   

Con biết bây giờ mẹ chờ tin con  khi thấy mai đào nở vàng bên nương

*
Cái rộn rã của xuân, trước hết, vì xuân là mùa yêu thương để chim Phượng gọi Hoàng, để trai tài gái sắc tay trong tay, để những đôi tình nhân xuống phố mơ hoa.  Mộng Chiều Xuân của Ngọc Bích, Gửi người em gái của Đoàn Chuẩn – Từ Linh. Anh cho em mùa xuân của Nguyễn Hiền – Kim Tuấn, Xuân và Tuổi trẻ của La Hối…đã có sức sống hơn nửa thế kỷ biển dâu…  
Nếu Ngọc Bích với khúc Tango rộn ràng “Mơ đời ái ân những ngày phong trần/ Sống trong mộng đẹp ngày xuân” thì Đoàn Chuẩn kín đáo hơn trong tiết điệu slow và những ca từ đầy chất thơ:
Cành hoa tim tím bé xinh xinh báo xuân nồng
Lượm đào phong kín cánh mong manh tấm hoa lòng
Hà Nội chờ đón Tết, vắng bóng người đi, liễu rủ mà chi

La Hối khác hơn, bộc bạch với khúc valse dìu dặt mà nao nức gọi một mùa vui:
Xuân thắm tươi, én tung bay cao tít trời/ Vui sướng đi, cao tiếng ca mừng reo
Đừng để lòng thổn thức tình mê đắm/Ta trẻ vui, ta trẻ vui đời xuân thắm tươi
Trong thời kỳ cận đại, xuân còn nhiều màu vẻ và sắc điệu hơn. Tình xuân đa phần rộn ràng, nhưng cũng có khi lấm lem nỗi chia biệt để rụng rời. Xuân hoặc nghi, xuân tràn nước mắt đạn bom, xuân thất vọng thất tình, xuân nghèo …là tâm thức của một số nhạc sĩ, làm lạ hóa tâm cảnh xuân …
“Em có thấy mùa xuân chưa” của Ns Quốc Dũng là một ví dụ. Bài hát là một khúc điệu dịu dàng sâu lắng đồng thời là lời lý giải ý nghĩa mùa xuân: Không có xuân vì mình xa nhau. 
Một vùng mây trắng bay đi tìm nhau/ Chẳng còn thấy đâu mắt em hoen sầu
Vì mình xa nhau nên em chưa biết xuân về đấy thôi…

Ns Trịnh Công Sơn là một trường hợp đặc biệt khi trong khối lượng tác phẩm khổng lồ, lại rất ít bài về xuân. Nếu “ Góp lá mùa xuân” là Mùa xuân lót lá em nằm, lót đầy hố hầm, lót lời đạn bom như bức tranh hiện thực năm tháng chiến tranh khi để cho người phu quét đường, quét chỗ em nằm, quét cả mùa xuân thì đến “ Thành phố mùa xuân”( viết năm 1982), xuân vẫn chưa vui khi trong bóng xuân còn tiếng mùa thu, còn đông rét mướt:

Sàigòn mùa xuân còn thoáng lá vàng bay/
Có mùa thu nào đang ở lại.

Phần điệp khúc láy đi láy lại : Mùa xuân thay lá mùa đông/ Để cho chim hót chuyện tình…nghe như có mấy phần miễn cưỡng, hoặc nghi. Phải chăng xuân vẫn chưa khuấy động trong lòng?
Bên cạnh đó, Ns N/A lại da diết dằn vặt mình, dằn vặt người với một giai điệu mấy phần bi ai chuyện áo cơm: Dù nghèo nhưng cũng ráng đón Xuân / Không lẽ đầu năm cứ lạnh lùng ( Nghèo cũng đón xuân) …
*
Bước qua thời đương đại, đất mước mở cửa hội nhập, những mặt người đã vui, áo cơm không còn khốn khó, xuân đã vang lừng dù đó là một “ Thầm thì mùa xuân” với chồi non non, với long lanh hạt mưa, với lời yêu ngập ngừng.
Từng chồi non xanh mơn man /Từng hạt mưa long lanh rơi ... mùa xuân Và trong ánh mắt lấp lánh /Lời yêu thương yêu thương ai .. ngập ngừng ( Ngọc Châu)

Còn “Mùa xuân đến rồi đó” của  Trần Chung lại vang âm như một “đại nguyện” với rưng rưng xúc động thật thà…
Xuân ước nguyện ngàn năm lại tới /nghe lòng vui phơi phới / kìa em nắng đã lên rồi mừng xuân hát lên thôi/ Nghe em mùa xuân nói gì đó xúc động lòng ta trước cuộc đời.
Em ơi mùa xuân đến rồi đó dang rộng vòng tay đón cuộc đời…
Không nôn nã nhưng dịu dàng, Ns Dương Thụ xóa nhòa bóng đêm cũ để xuân cánh hoa đào cười, mùa xanh ngời và anh …tới . Giai điệu “Lắng nghe mùa xuân về” ngập tràn ý xuân phơi phới. Quốc Dũng cũng song hành với “Điệp khúc mùa xuân” mà những nốt nhạc như bước chân đi trên thảm vàng nắng, bướm hoa la đà.  
Nắng chiếu lung linh muôn hoa vàng/ Chở tia nắng về trong ánh mùa sang
Gió mãi mơn man trên đóa môi hồng/ Người em yêu tìm quên trong cuộc sống…
*
Bên cạnh dưa hành, bánh chưng xanh, bên cạnh vàng mai bướm trắng, âm nhạc là một phần không thể thiếu trong sắc màu hương vị xuân…Nhịp điệu xuân cuối cùng chính là tâm thức của người nhạc sĩ trong những tâm cảnh cụ thể để buồn, để vui, để dịu dàng…

Vĩnh Phúc
Tạp bút
Phú Nhuận 17/11/2011- VP