Châu Đăng Khoa cười nhỏ, mở lòng bàn tay: “Dâu tím còn đó, trên đồi nhưng vốc sương mù trên tay tôi là không. Thực và hư chỉ là một ý niệm không tuyệt đối”. Vậy thì âm nhạc là gì, những quãng tăng/ giảm, những biến âm ở đâu mà ra, tôi hỏi. “Âm từ tâm mà sinh, từ tâm mà biến. Tâm sinh lại khuấy đảo tình. Tình lại làm người khốn khó”. Tôi biết CĐK đang trải lòng, đang nói thực. Album “Trong tiếng gió mỗi đêm” đầy gió, đầy hương, đầy mị mị đường sương cỏ lá và những dấu yêu một thuở xôn xao. Mười ca khúc, mỗi ca khúc là một vệt màu khác nhau của giai điệu, của tiếng hát và cả tiếng đàn nhưng đều nói chung một giọng nói TÌNH.

***

Đêm xuống rồi, nến thắp lên và Thủ khoa khóa Guitare Nhạc viện Tp năm 1976, nghệ sĩ Châu Đăng Khoa cúi xuống trên cần đàn khi Ca sĩ Nguyên Phượng cất tiếng hát. Những ngón tay anh bay nhảy, lúc cào xé nôn nao, lúc vuốt ve thầm thỉ, lúc dâng lên sóng trào, lúc lâm li dìu dặt Trémolo. Thấp cao trong đục chen nhau, nhanh chậm to nhỏ xô vào cuống quýt, nhấn- vuốt- ngắt- khô- sáng- thô- mượt… Không, không có lấy một tiếng trống. Cả Album "Trong tiếng gió mỗi đêm" thành ra là vệt màu riêng lạ lẫm lạ lùng với tiếng đàn đầy ngẫu hứng của Châu Đăng Khoa quyện lấy giọng hát, những màu giọng không giống nhau. Nếu Nguyên Phượng sâu lắng ở âm vực trầm, chảy ngược vào tim thì Thụy Vân lã lướt bay lên chấp chới với những luyến láy ơi à thăng hoa cùng mây trắng. Khi Trọng Bắc ngọt ngào quyến dụ ta vào mê đắm, NSND Trần Hiếu, Đình Nguyên lại mạnh mẽ tuôn trào đĩnh đạc ở cung bậc cao. Còn Ngọc Mai, nồng nàn và nữ tính, nói với tất cả một lời tạ từ trong "Biệt Khúc"…

Hỏi, giữa xô bồ hôm nay, giữa dòng chảy rock- rap, disco với kim loại loảng xoảng, tiếng trống vỗ ngực, anh không sợ mình lạc hậu và album sẽ ế độ à? Châu Đăng Khoa vẫn nụ cười nhũn nhặn, mắt sáng lên: “Tôi đi tìm tôi, một cái tôi chân thực. Album đầu tay “Tình khúc không bao giờ cũ” phát hành năm 2000 chỉ có một nửa mặt CĐK vì phần phối âm không phải của Khoa, còn ở đây…ngay cả phần violon Khoa cũng tự viết …Gửi đến mọi người, Khoa muốn chia với tất cả một niềm vui… ”. Và tôi thấu hiểu nỗi lặng thầm của người nghệ sĩ khi khoắt khuya đêm ngồi viết nhạc, soạn hòa âm chỉ là để khẳng định sự hiện hữu của mình ở trần thế trong tinh thần của V. Xukholômxki : Con người sinh ra không phải để tan biến đi như một hạt cát. Họ sinh ra để in dấu trên mặt đất và in dấu lại trong trái tim người khác. Mai sau còn có bao giờ, tôi tin, nhất định sẽ có những ai đó đắm chìm trong tiếng đàn và giai điệu của CĐK để anh mãi mãi ở lại trần thế này.

***

Trong diễn trình nghệ thuật, mỗi nghệ sĩ đều cần tạo cho mình một phong cách nhất định. Văn Cao, Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Cung Tiến đến Phó Đức Phương, Nguyễn Cường, Trần Tiến, Đặng Hữu Phúc …nhất định khác nhau. Mỗi người là một màu vẻ và họ dọn lên bàn tiệc một mâm cổ thanh âm nhiều mùi vị với quan họ, dân ca, roman, tự tình, semi- classic …Nếu Nguyễn Cường gào thét bốc lửa với núi rừng Tây Nguyên thì Trịnh ru tình ru người à ơi trong tiếng chuông của chân ngã thực hư, nếu Phó Đức Phương tung lên trời với thang âm của ca trù thì Đặng Hữu Phúc dìu ta đến bến bờ mê hoặc với những khúc roman…Châu Đăng Khoa Trong tiếng gió mỗi đêm cũng thả bồng bềnh những mù sương trắng, những hương xa tình mộng trong những cung nhạc (melodic contour) đẹp tuyệt nỗi tự tình cho riêng mình …

Rõ ràng, Trong tiếng gió mỗi đêm, trong chừng mực, CĐK đã tạo cho mình một gamme riêng biệt, lạ lẫm với sự chú ý kết hợp mật thiết giữa nhạc và lời (prosody), việc sắp xếp tiến trình hòa âm (chord progression) của khúc điệu cùng lúc đang sáng tác khúc điệu ấy. Lấy "Tình mộng" làm một thí dụ (cung Am)

"Mây trắng mơ màng bay bay": Câu đầu mở ra với "Trắng" ở Am chuyển qua thành F#Dim ở "bay".
"Em khép cong làn mi say": câu hai tiếp theo đối xứng hạ xuống một quãng hai với hai biến âm sib và mib thành ra "khép nằm" ở Gm còn "say" chốt ở Edim…
"Thơm bờ môi nép đôi vai" lại nằm ở Fm (với lab) và Bdim
"Bước qua Nghiêng dài tóc rối trong tay" là E7 và Am7 "để cho mộng lành khép lại" đoạn A với nốt re ( bậc 4)- thay vì bậc 5 như lệ thường.

Rất lạ nhưng không hề điệu đàng làm dáng cũng không làm khó ca sĩ vì không có các quãng nhảy xa và nghịch. CĐK đã gieo được những giai điệu độc lập (independent melodies), và cùng với việc sắp xếp tiến trình hòa âm đã tạo cho dòng nhạc của mình một sắc thái CĐK. Tất cả (giai điệu và hòa âm) lại gắn bó máu thịt với ca từ nên nghe "Tình mộng" nói riêng và "Trong tiếng gió mỗi đêm" nói chung, ta cứ xôn xao, chân giẫm lên phù hoa cuộc ngày, mắt mờ đi vì hư với thật.

Không, không có những kêu gào nhân sinh huyên náo, không có phố có phường với ầm ĩ bụi khói lô cốt, âm nhạc CĐK chuyển tải một hồn Đông Phương hoa lá cỏ nội mơ màng mơ hoặc với nỗi gió trở mình hương thoang thoáng đêm, với cơn mưa tình nhân ướt tóc, với ánh trăng vừa hé lên đồi dâu tím, với nụ cười những đêm mùa xưa, với cả những tàn phai, màu chiều tím bờ vai. Không, CĐK không làm thơ nhưng lời ca cứ gieo mật ngọt, dẫn tay ta về những bông hoa tiếng chim ca/ Tiếng thông reo chẳng vướng ưu phiền…để rồi nhạc cứ lung lay trong từng hơi thở đời…

Ngày với CĐK là những cánh "Ngọc Lan" và niềm vui không bối rối. Viết cho người em gái lỡ chân bến đục nơi phố thị, anh thầm thì như nói với mình: "Tôi đã bước qua con đường mù sương trắng/ Mong bến bờ hoa nắng/ sẽ thấy lòng rực rỡ những hồn nhiên". Nghĩ về một mối tình đâu đó, một khoảnh khắc bỗng hóa thiên thu, anh bàng hoàng: "Anh xếp tên em thành cánh hướng dương, những bông hoa cứ nở bình minh tươi sáng chứ không gục đầu và tàn rụng trong đêm". Tình yêu ở đây không lõa thể nhuộm màu xác thịt và tôn vinh tình yêu chính là cách thăng hoa con người trần tục…

Xét về nhịp điệu, toàn bộ 10 bài đều viết ở nhip 2/4, nhưng rất gần với 6/8 để du dương dìu dặt. Giai điệu như hơi thở và lời ca như bóng mây râm mát khi mà nhân sinh hôm nay ngổn ngang với thị phi những ái ố dục với tam bành và nghi hoặc. "Sương mai" là bài hát rụng đầy nỗi nhớ, ái ngại với lâm li nhưng vẫn đầy dịu dàng khi mà giọng hát, giai điệu, hòa âm, ca từ cứ như chập chùng biến hóa, những liên tưởng mở ra từ một tiếng chim xưa, tiếng khúc khích cười hôm nao bờ môi rồi đôi tay bối rối, bàn chân bước nhẹ…Ôi, CĐK không làm ta buồn để thê thiết thê lương với bi đát tồn sinh mà chỉ làm ta nhớ, một chút… nhớ để làm người hồn nhiên…Nội dung chuyển tải từ lời ca và giai điệu chính là vệt màu thứ hai của album "Trong tiếng gió mỗi đêm".

Nhạc sĩ Châu Đăng Khoa và ca sĩ Nguyên Phượng

***

Nhận diện CĐK trong hành trình sống và viết, tôi đành chốt lại với một từ: khác. Vâng, Châu Đăng Khoa khác biệt khi không đem rao bán tiếng đàn trên sàn biểu diễn lộng lẫy hoa tươi mà âm thầm truyền thụ nỗi đam mê cho đàn em, làm một ông “sư phụ” nho nhỏ. CĐK còn khác khi thị trường tung tẩy tung hê với nhạc thị trường ầm ào rock -rap náo loạn âm thanh điện tử, anh vẫn đàn gỗ mộc với đầy ngẫu hứng để phối nhạc cho mình. Cái khác cuối cùng là CĐK đã sống thực, viết thực như một sự dũng cảm đối mặt với dối trá và lòng kiêu hãnh…Tôi tin rằng CĐK sẽ tuyệt đối trung thành với dòng chảy âm nhạc của mình dù trước mắt là hơi hiếm đồng đạo với tri âm. Nhưng thôi, có ca sĩ Nguyên Phượng mê hát nhạc CĐK thì anh cũng quá đủ hạnh phúc rồi…Tôi nói với nụ cười hom hóm.

Tôi về, trong cơn mưa vẫn âm âm phố, là mưa ngâu chứ không phải "Mưa về sớm" để những tình nhân lại hẹn nhau lên lầu cung thương. Tôi về và biết rằng đêm nay lại sẽ trở mình nghe "Trong tiếng gió mỗi đêm", những vệt màu vẽ một giai âm để nhớ anh bạn …ngồ ngộ dễ thương …

VĨNH PHÚC
Tạp bút
Phú Nhuận - Đêm 24/7/2007- VP

(Bài viết riêng cho Giai Điệu Xanh)