***
Sao mơ mơ thực thực /mờ mờ sương chiều bay.
Quỳnh Hợp hát trong tiếng guitare bập bùng của nhà báo, Ns Nguyễn Thanh Bình, khúc hát “ Bảng lảng Tây Hồ “ trong album “Mùa Thu níu bước em về” như một lời tự giới thiệu. Và tôi nghe giai điệu ca trù bỗng thấm đẫm hồn xưa đất cũ, bay lên rồi đậu xuống những trầm tích bể dâu. Chiều, không còn nhọc nhằn, không có hạch toán điện nước giá xăng dầu; chiều như ca dao mênh mang hương sữa, lá vàng, thoáng ngơ ngác heo may. Cô bộ đội Thông tin những năm 81 rồi ca sĩ của Đoàn Nghệ thuật Không quân lặn lội hát giữa đại ngàn Trường Sơn và hôm nay, là nhà báo, giảng viên khoa sáng tác, biên tập viên âm nhạc…Đã có khá nhiều danh hiệu treo lên cùng với những giải thưởng cuộc thi nhưng tôi chỉ muốn neo giữ một tên gọi: Nhạc sĩ Quỳnh Hợp. Con chim họa mi hót tiếng của mình còn tôi biết, Q.H muốn ghi nhận sự hiện hữu bằng chính dòng chảy thanh âm thổ ra từ tâm thức. Nếu ”Thơ là một ngọn hải đăng hướng chiếc loa phóng thanh của nó về ngàn khơi”(2) thì những ca khúc nho nhỏ của Q.H đang nén lại tầng tầng lớp lớp xúc cảm đời thường…

Không, là không có những khua khoắng thỏa hiệp để chạy theo sự kiện và lễ hội. Có lẽ, một số chỉ nhìn vào danh mục album ca khúc dài dằng dặc những “Lửa hội Điện Biên, Em là chiến sĩ thông tin, Ngã ba huyền thọai, Vang mãi nhịp quân hành, Cỏ hát, Đi trong nỗi nhớ, Trường Sa giữa trùng khơi sóng…” để đánh giá, định vị và trói Q.H vào tên gọi “ người viết nhạc đỏ”. Hỏi chuyện này, Q.H lại lần nữa mỉm cười và tôi nhìn thấy đằng sau khóe môi của người con gái Hà Nội là một tư lự hoằng viễn có một nửa khuyết rạn…

Vầng dương vừa hé/Giọt sương vừa rơi/Chìm vào lặng lẽ/Chìm vào xanh tươi
Hoàng hôn chợt tới/ Trốn tìm đơn côi/Vườn khuya trầm lặng/Trong mùa lá rơi
Góc phố thưa người/Vẳng nghe chim hót/Gió đùa lá rụng/Rơi vào lả lơi…( Lá Rơi)

Mừng Thăng Long ngàn năm tuổi, Q.H đã phát hành album “ Mùa thu níu bước em về”, 15 ca khúc với tiếng hát nồng nàn của Cs Trang Nhung. Và tôi những tưởng ở đây sẽ là hào khí non sông với khúc quân hành bi tráng, là giọng điệu hào sảng ít nhiều tụng ca khí phách cha ông nhưng không…Hà Nội hôm nay, và Thăng Long ngàn năm cũ thống nhất trong vẻ đẹp mị mị chiêm bao với mái ngói xô nghiêng, ngọn gió Tây Hồ, lá bàng đỏ ối, Hồ Gươm xanh màu mắt em xanh; với cả vườn khuya, tóc mây và bước chân đơn côi. Lá rơi, Bâng khuâng phố cổ, Về lại phố xưa, Trăng phố …Giai điệu tung lên trời mây trắng, gieo giữa dòng trong đục những thổn thức. Những cung trưởng ở đây không đầy vun trang nghiêm mà lằng lặng cắm sâu vào ba thước đất hồn cha ông, lay động buồn vui trăn trở. Ngay cả “ Nhịp phố”, một ca khúc sôi động trên nền nhạc ráp cũng đầy tiếng chim trộn trong tiếng xe, rồi  vòm cây, lá thu , triền đê …nhập nhòa với những khu nhà chọc trời …Đã có những đảo phách (syncope), những biến tấu có thể nhưng giai điệu chính vẫn êm trôi với những quãng 2, quãng ba đan xen chen chúc cũng như Hà Nội có thế nào thì vẫn lãng mạn và cổ kính phong rêu. Đó là điều ghi nhận của Q.H và, tôi tin, Ns đã  viết cái chân thật của lòng mình. Cái chân thật làm nên những món hàng “ thứ thiệt”, không phải hàng giả kiểu mì ăn liền để chạy theo sự kiện…

Tiếng đàn trãi ra, chậm dần rồi tắt…Đôi mắt húng hiếng sau cặp kính loang loáng trắng của nhà báo, Ns Nguyễn Thanh Bình, bỗng lóe lên, tinh quái. “Không tin được”. Tôi đồng ý với anh: không tin được những nhảm nhí bịa đặt, những lỏng chỏng thui đen của cuộc người. Một và một có thể bằng hai (nếu cộng), bằng không ( nếu trừ hoặc chia), và bằng một con số nào đó bất khả tư nghị. Hoặc nghi chính là tâm thức của người đương đại, rằng không có chân lý tuyệt đối nên cũng không có gì để băn khoăn khi tác giả của n album ca khúc phát hành trong những dịp lễ hội lại cũng đồng thời là người viết chập chùng giai điệu dịu dàng mà sâu lắng mê hoặc trong “Mùa thu níu bước em về”

***

Đại bộ phận ca khúc của Q.H là phổ từ những bài thơ trên khắp mọi vùng miền. Hỏi, mắt chị long lanh vui. Không phải Q.H không viết được ca từ hay sợ ca từ mình …dở. Q. H  phổ thơ là để …chia sẻ. Anh thử tưởng tượng niềm vui khi tác giả thơ được nghe lời thơ của mình bay lên trong giai điệu như thế nào…Một lần nữa, tôi không cần phải nghi ngờ khi chị đã bỏ ra toàn bộ chi phí để phối và thu âm, một con số không nhỏ, để những chùm ba, những đen trắng trở thành những khúc ca. Mấy trăm ca khúc, mấy trăm khuôn mặt nhà thơ, quen và lạ trên rất nhiều vùng miền của tổ quốc. Mắt chị vui và tôi nghĩ, mắt của các nhà thơ cũng long lanh như thể khi một hôm bỗng dưng thơ mình thành …khúc hát.  

Bắt đầu là đọc và bất chợt cảm xúc từ những bài thơ. Vâng, là cảm xúc trực hiện và một dòng chảy thanh âm òa vỡ dễ dàng như hơi thở, như nhịp đập thường hằng. Q. H thừa năng lực sử dụng những biến âm, những biến khúc, và những khúc thức không đơn giản nhưng chị đã cầm lại để …chia sẻ, để chan hòa trong một giao cảm đồng điệu. Mỗi người là một cách nghĩ, một con đường sáng tạo, một tiêu chí sáng tác. Nếu những ca khúc Cung Tiến sang trọng, giàu chất giao hưởng mở ra với những âm vực rộng và dài, ca khúc của Q. H gần như giới hạn trong âm vực trung bình (quãng 12), và giai điệu là những quãng hai, ba và quãng năm hạ. Hiếm thấy những quãng nghịch. “Lá rơi” chỉ viết với âm vực rất hẹp (quãng 9) nhưng âm điệu vẫn cám dỗ người nghe đi trong mơ hồ cõi ngày thực & mơ.

Tiếp theo là vấn đề chọn lựa chất liệu âm nhạc phù hợp với ngôn ngữ và tiết tấu thơ, và nữa là bố cục khúc thức. Ca khúc phổ thơ đã xóa nhòa được ranh giới thơ & nhạc cũng như đã hội nhập được với thị hiếu thị trường đương đại vì bên cạnh những khúc slow, ballade, vasle lent là những điệu ráp, pop rock…

Trong chừng mực, Ns Quỳnh Hợp đã thực hiện thành công việc chuyển dịch những hình tượng im lìm trong thơ qua trạng thái động, treo nó lên trên một đường bay của cao độ với những quãng hai luyến láy, những quãng ba sắc màu, những quãng hai, quãng năm thứ chênh vênh…Những ví dụ rất rõ có thể tìm thấy trong ca khúc “Lá rơi”: quảng 2 luyến lên trong từ “ lả”, quãng 2 thượng trong từ “ xao”, quãng năm hạ đi từ “ sắc” đến “ vàng” dẫn ta về ngõ thu Hà Nội  những chiếc lá rụng đầy nhân gian… Lại còn phải nói đến những miền đất và chất liệu của nghệ thuật. Từ album về Huế & Em, ta nghe ra ít nhiều giọng mái nhì mái đẩy, đến Gặp gỡ cao nguyên lại nghe giọng núi rừng tiếng cồng chiêng,  bước về Sắc đào Nhật Tân là ca trù và quan họ một hồn thấm đẫm. Những miền đất đã tiếp sức cho Q.H và ngược lại Q.H cũng đã làm những miền đất reo vui. Công bằng mà nói, Q.H xứng đáng là một nhạc sĩ đa phong cách sáng tác, đa đề tài  thể hiện.

***

Nhà báo, Ns Nguyễn Thanh Bình lần này lại mỉm cười. Nhưng trên tất cả, Q. H là một …phụ nữ và với dòng nhạc trữ tình. Tôi cám ơn anh bạn đã giúp tôi điểm ”đúng huyệt” của Q.H. Vâng, người con gái của phố phường Thăng Long ở đâu và bao giờ cũng đầy nữ tính mềm mại với điệu cười, vành môi, bước chân đi, với dịu dàng và kín đáo của vùng ngực Đông Phương. Nhưng thế giới đã mở rồi, một thế giới phẳng và em cũng mở. “ Không thể quan niệm người phụ nữ hôm nay cần giỏi cả việc nước lẫn việc nhà. Đó là một bất khả”. Q.H không cần giấu quan niệm của mình vì chị thực sự là người phụ nữ đương đại, mạnh mẽ, cả quyết nhưng cũng đầy tâm tình để thố lộ. Tôi không thể phổ những bài thơ khác với “cái tôi” của mình. Thơ của người khác, thành ra là một phần hồn của chị và chị đã ghép vào máu huyết của mình để sinh thành những ca khúc. Do đó, chính ở đây ta nhận diện ra một Q. H yếu đuối, nhạy cảm, bồn chồn với một ngọn gió, lao đao vì một nỗi trời mây, cả những chống chếnh với chông chênh những chiều nghi hoặc. 

Chưa đủ nhớ để gọi là yêu/Chưa đủ quên mà thành xa lạ
Anh ám ảnh em hai chiều nghiệt ngã/ Nghiêng bên này chống chếnh bên kia

Chông chênh là khúc Boston chậm với cung rê thứ cứ như lảo đảo, quay quắt, thập thững,  cả những nhom nhem trộn với nồng nã …Chủ âm rê chỉ sử dụng một lần duy nhất ở bậc cao nên giai điệu cứ đằm đằm nghe ra lắm mùi vị the thía the thắt.
Trăng ơi nhớ không, tương tự cũng da diết với nốt kết thúc treo lên lơ lửng ở bậc 5, với những quãng sáu hạ đột hiện để trăng cứ dờn dợn, mưa ngâu chìm xuống.
Đông về trên phố là ca khúc duy nhất Q. H viết lời trong chùm 15 bài của album  “Mùa thu níu bước em về”. Bossa Nova lãng đãng dâng lên trời nỗi yêu thương  “Đông về trên phố, giữa vòng tay Hà Nội, Nghe, tóc ai bay trong gió, mùa đông vàng trên môi”  

***

Âm nhạc cuối cùng là gì? Câu hỏi có lẽ sẽ có hàng triệu câu trả lời, những lý giải không giống nhau vì nó là mạch nguồn cung bậc cảm xúc không thể cân đo đong đếm, định nghĩa và đóng thành khung hình. Ns Q.H đã lặng lẽ đi dọc hành trình âm nhạc của mình, viết lên giữa mưa bom bão đạn, giữa những ngổn ngang của phố bụi khói, giữa eo óc nhân sinh và những đục mù lờ của hạch toán những bài ca phổ…từ thơ. Hành trình của chị phải chăng cho chúng ta một cái nhìn mới về âm nhạc: một cách chia sẻ với những miền đất và những mặt người.

Không bận tâm đến trường phái, không treo lên những bi đát tồn sinh, Q.H đã viết bằng tấm lòng và cố gắng giản dị hóa những khúc hát của mình để từng giọt thanh âm giọt giọt vui. Đó chính là điều đáng quý, đáng trân trọng nhất của một người sáng tác.
Chia tay về, tôi vẫn mang mang cái nhịp chậm đưa và giọng hát của Q.H trong Chông chênh: Trái tim đa mang chở tình yêu chòng chành/ Quên với nhớ lắc lư nhịp sóng/ Anh là gì giữa bốn bề vang vọng/ Em nghẹn lòng khi thốt gọi thành tên…Chiều vẫn là những chiều …âm nhạc.

Tp Hồ Chí Minh 8/7/2011.
Vĩnh Phúc
Tạp bút

(Bài viết riêng cho Giai Điệu Xanh)

1- Phong Nguyệt: Cà phê nhạc trữ tình, 63B Trần Quốc Thảo, Q3.
2- Định nghĩa của Lawrence Ferlinghetti về Thơ.