Mãi đến đầu Tk. V, trong những buổi trình diễn âm nhạc trong các nhà thờ ở châu Âu, cụ thể là La-Mã, Hy-Lạp, mới xuất hiện cách dùng tay vẽ nên những đường cong, hoa mỹ để điều khiển việc ca hát của nhóm người biểu diễn.

Việc chỉ huy lúc đó dựa trên chuyển động của tuyến giai điệu. Người ta gọi môn nghệ thuật này là Cheironomy (hay Chironomy1). Ngày nay, ở một số nơi không chuyên nghiệp, vẫn còn tồn tại kiểu chỉ huy ca đoàn (hợp xướng) theo lối này.

Sẽ được xuất bản bởi NXB TRẺ và phát hành trong tháng 6/2010 Nội dung sách gồm 3 phần (dày 234 trang): Phần I : Kỹ thuật điều khiển tổng quát. (Ở một số nơi còn gọi là “chỉ huy phổ thông”) Phần II : Chỉ huy hợp xướng Phần III: Chỉ huy dàn nhạc Giá thành dự kiến: 60.000 VNĐ Liên lạc đặt mua sách: CÔNG TY TỔ CHỨC VÀ BIỂU DIỄN NGHỆ THUẬT SUỐI VIỆT ĐC: 551/122/9B Lê Quang Định P.1, Gò Vấp, Tp. HCM ĐT: 00 848 38957586 Email: suoiviet@vnn.vn/ suoiviet.bach@gmail.com Website: www.suoiviet.com

Trong nghệ thuật chỉ huy hiện đại (conducting), người chỉ huy không dựa trên chuyển động của giai điệu mà dựa trên nốt nhạc và những ký hiệu âm nhạc trong tổng phổ. Môn nghệ thuật này chỉ được phát triển, rất chậm, từ đầu Tk. XVII. Trong nhà thờ Ki-tô giáo, có một người dùng gậy giữa nhiệm vụ ra dấu hiệu cần thiết cho nhóm người hát. Những dấu hiệu này dần dần được diễn theo tiết tấu của bài nhạc, phối hợp với động tác lên xuống của cây gậy.

Đó là hình thức sơ khai của đũa nhịp. Trong thế kỷ này, ngoài gậy chỉ huy, người ta còn sử dụng những dụng cụ khác như: cuộn giấy nhạc, những que nhỏ hơn và cả đôi bàn tay không.

Trong lãnh vực khí nhạc, trước Tk. XIX, thường việc chỉ huy do một thành viên của dàn nhạc đảm nhiệm. Đó có thể là nghệ sĩ violin chính (first violinist) chỉ huy bằng cách dùng chính cây archet của mình, hoặc người chơi đàn lute3 vừa đàn vừa di chuyển cần đàn theo nhịp. Đối với một tác phẩm khí.

Qua việc nhìn lại sơ nét về sự phát triển của nghệ thuật chỉ huy, chúng ta thấy điều khiển hợp xướng8 hay điều khiển dàn nhạc là nghệ thuật chỉ huy cao cấp mà chúng ta chỉ có thể nắm vững sau khi đã qua những khóa huấn luyện chuyên môn và có một quá trình kinh nghiệm. Theo nguyên tắc, trước khi bước vào lãnh vực điều khiển, chúng ta phải có kiến thức đầy đủ về nhạc lý, hòa âm, sáng tác, hình thức và thể loại âm nhạc, lịch sử âm nhạc, thanh nhạc, tính năng nhạc cụ, phối khí (đối với điều khiển dàn nhạc), v.v…Những kiến thức này sẽ tạo cho chúng ta sự tự tin và khả năng để điều khiển người khác.

Mục đích của chúng tôi khi biên soạn sách này là nhằm cung cấp cho người đọc một số kiến thức căn bản về điều khiển ca đoàn và điều khiển dàn nhạc. Tất nhiên, không phải chỉ cần đọc qua sách này là có thể chỉ huy. Chúng ta vẫn phải cần có những người hướng dẫn cụ thể, hoặc tham gia các lớp, các khóa huấn luyện. Vì như đã nói ở trên, nghệ thuật chỉ huy đòi hỏi một quá trình. Hiện nay, tài liệu tiếng Việt viết về nghệ thuật chỉ huy khá là khan hiếm, nên có nhiều người đã từng điều khiển ban hợp xướng nhà thờ hoặc muốn bước vào lãnh vực điều khiển, nhưng không có tài liệu học tập nghiên cứu. Trong số này, thậm chí có người chỉ dựa trên kinh nghiệm cá nhân tự phát chứ không dựa trên cơ sở kỹ thuật. Do đó khi quan sát người khác điều khiển, vì không nắm được nguyên tắc căn bản, nên họ không biết người đang điều khiển đánh nhịp, đúng hay sai, nhiều khi còn bắt chước những thủ điệu xem có vẻ đẹp mắt, nhưng thật ra trái hẳn với nguyên tắc điều khiển. Từ năm 1991 khi còn sinh sống, học và làm việc tại Munich (Tây Đức), chúng tôi khởi soạn sách này như là tài liệu dùng để giảng dạy cho các lớp dạy ca trưởng tại Stuttgart (Tây Đức), dựa trên những bài giảng, kinh nghiệm của những khóa huấn luyện ca trưởng mà chúng tôi đã phụ trách vào những năm 1980 tại Tp. HCM đồng thời dựa trên những gì chúng tôi tiếp thu được trong các lớp nhạc tại Volkhochschule Gasteig (Đại học Gasteig, Munich). Khi về nước vào năm1998, chúng tôi đã nhiều lần biên soạn lại cho phù hợp với nhu cầu trong nước để áp dụng cho các lớp dạy về chỉ huy của mình.

Đến nay, sách này mới được hoàn tất để chính thức ra mắt độc giả.

Nhạc trưởng Nguyễn Bách
(Thạc sĩ Nghệ thuật,
Hội viên Hội Âm nhạc Tp. HCM,
Hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam)