Thật khó có thể tin TP HCM lại có một đoàn hát then, đàn tính chuyên nghiệp, có sự đầu tư, chau chuốt kỹ càng đến thế. Điều bất ngờ hơn nữa, mặc dù lần đầu tiên tham dự nhưng đoàn đạt kết quả ấn tượng với 2 giải nhất và 2 giải khuyến khích. Cuối tháng 8 năm nay, một lần nữa có mặt trong liên hoan nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc lần thứ III tổ chức tại Bắc Kạn, CLB Nắng Mới tiếp tục tạo ấn tượng góp phần cho đoàn TP.HCM tham dự giành đồng giải nhất toàn đoàn.

Trong liên hoan lần này, đoàn TP.HCM được mọi người đánh giá cao và nhận xét giống như làn gió mới mang đến liên hoan sự sáng tạo, mới mẻ. Đó chính là sự kết hợp giữa nét hiện đại và nét cổ của hát then. Những ca khúc đoàn trình bày trong liên hoan hầu hết do nghệ nhân Hoàng Quân (người gốc Tày ở Cao Bằng) sáng tác dựa trên những điệu then cổ của người Tày.

Hát để khỏe, để trẻ!

CLB Nắng Mới trực thuộc trung tâm Văn hóa- Thể Thao và Hội LHPN quận Tân Bình được thành lập từ năm 1996 do cô Bùi Thiên Tân làm chủ nhiệm. Thời gian đầu thành lập có 15 thành viên với chủ yếu là những người nghỉ hưu. Tuy nhiên đến nay, CLB duy trì hoạt động với hơn 40 thành viên đa dạng tuổi tác từ 30 cho đến 70 tuổi! Có người tuổi cao đi phải chống gậy, có những người ở tận Q.Thủ Đức, Q.2, Q.Gò Vấp vẫn tích cực tham gia tập luyện không vắng mặt buổi nào. Tất cả đều xuất phát từ tình yêu văn nghệ quần chúng và tìm chốn vui vầy cùng các bạn già.

Cô Thiên Tân là chủ nhiệm của CLB từ lúc mới thành lập đến nay tâm sự: “Từng là giáo viên dạy nhạc nên khi nghỉ hưu thấy địa bàn mình chưa có những nhóm, clb văn nghệ cho người cao tuổi. Thế nên ý nghĩ mình tập hợp các chị em có cùng niềm yêu thích văn nghệ như mình lập nên 1 CLB hát các ca khúc dân ca, truyền thống. Như vậy các chị em có nơi sinh hoạt, chuyện trò tâm sự, vừa vui vừa đỡ tốn tiền…thuốc! Bởi tuổi già mà không năng vận động thì đổ bệnh liền!” Vậy là CLB Nắng Mới ra đời tạo nơi sinh hoạt nghệ thuật dân gian, truyền thống, khơi dậy niềm yêu văn nghệ, tâm hồn phơi phới tươi trẻ dù không ít thành viên đã bước vào tuổi “xế chiều”.

Đều đặn tập luyện 3 ngày trong tuần, các thành viên trong CLB Nắng Mới mặc dù không phải ai cũng có năng khiếu về âm nhạc, việc đọc nốt nhạc cũng không hẳn dễ dàng do đó việc học vẫn chủ yếu bằng truyền miệng, cùng hát đồng thanh trước hết cho thật đều, rồi sau đó mới điều chỉnh cao độ- trường độ, hát bè và múa. Sau khi có “chút vốn lận lưng”, CLB bắt đầu hăm hở tham gia đóng góp vào các phong trào văn nghệ quần chúng của Quận, của Thành Phố, tham gia các phong trào văn nghệ thiện nguyện hay các chương trình ca khúc dân ca, truyền thống trên các đài HTV, Đồng Nai…

Có duyên với đàn tính – hát then

Tình cờ vào năm 2005, khi biết ông Hoàng Quân, một nghệ nhân hát then, đàn tính người dân tộc Tày, cô Thiên Tân vô cùng thích thú liền mời ông về biểu diễn thử và sau đó dạy cho các thành viên của CLB. “Làm quen với cây đàn tính không phải dễ. Nhưng cái khó là khi hát then, không chỉ hát sao cho đúng điệu còn phải học hát bằng tiếng Tày. Nhiều khi học 1 bài phải mất đến cả mấy tháng trời mới gọi là…tạm được!”- Cô Thiên Tân chia sẻ.

Để chuẩn bị cho lần tham gia liên hoan nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc lần thứ III tổ chức tại Bắc Kạn, các thành viên CLB phải quyết tâm “vượt ngưỡng” lần trước. Thế nên ai cũng ráng tập luyện, gần đến ngày tham dự có khi lịch tập luyện không nghỉ ngày nào trong tuần. Các bộ phận đàn hát, múa, chuẩn bị trang phục, dàn dựng sân khấu đều tất tả tập luyện, triển khai rất chuyên nghiệp, bài bản dù tất cả kinh phí các thành viên đều tự bỏ tiền túi ra làm. Để 10 ngày biểu diễn thuận lợi, các cô, các chị ngoài việc tập luyện còn gắng làm công tác “tư tưởng” với gia đình, thu xếp công việc sao cho ổn thỏa. “ Khi đi, tôi phải tạm đóng cửa lớp dạp đàn của mình. Những ngày đi diễn, con và ông xã ở nhà cứ điện thoại réo rắt hỏi chừng nào mấy bố con ở nhà mới thoát cảnh…ăn cơm hộp!”- Cô Khánh Vân, thành viên CLB bộc bạch nỗi niềm!

Góp phần lưu giữ di sản

Là một loại hình nghệ thuật độc đáo trong kho tàng âm nhạc cổ truyền Việt Nam, hát then - đàn tính chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống văn hoá tinh thần của người Tày, Nùng, Thái. Tuy nhiên, cũng giống như nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác, hát then-đàn tính đang đứng trước nguy cơ bị mai một.

Nhận thức được điều này, CLB Nắng Mới quyết định sẽ phải làm một điều gì đó nhằm góp phần bảo tồn và phát huy di sản này. Sau những trăn trở, lớp học hát then-đàn tính dành cho những em nhỏ tuổi từ 6-20 ra đời được giao cho cô Khánh Vân trực tiếp giảng dạy ra đời. “ Sau khi CLB bàn tính kế hoạchbaor tồn và phát huy di sản này, thấy mình có điều kiện giảng dạy tôi xung phong liền. Sẵn có lớp dạy học đàn guitare, piano cho tụi nhỏ tui lấy đó làm không gian giảng dạy. Sau những lần nói chuyện với các phụ huynh tụi nhỏ về những nét hay, đẹp của văn hóa hát then- đàn tính, các phụ huynh cũng rất tâm đắc cho con em họ theo học.

Hiện chưa có bất cứ giáo trình nào dạy hát then - đàn tính, việc dạy trong các trường cũng mới chỉ dừng lại ở truyền đạt theo kinh nghiệm. Do đó, việc dạy hát then-đàn tính ở lớp học của CLB cũng vậy. Bước đầu các em nhỏ được tiếp cận với cây đàn, dần dà được hướng dẫn hát bằng lời Việt sao cho “ nghe giống” với điệu hát then. Sau bước này các em mới được tiếp cận với ngôn ngữ then cổ. “ Tụi nhỏ học khá nhanh, hiện đã có thể chơi đàn. Tuy nhiên, để có thể hát then- chơi đàn tính đượm hồn thì các em phải được tìm hiểu, tiếp thu văn hóa của những chủ nhân điệu hát, cây đàn này. Do đó, Chúng tôi cũng rất cần sự tiếp sức của các nghệ nhân hát then-đàn tính để phong trào phát triển cả bề rộng và chiều sâu”- Đó là tâm nguyện của chủ nhiệm CLB cũng như tất cả các thành viên.