Tuy thế, qua những cuộc thi, qua những gì các giọng ca trẻ thể hiện trên sân khấu, ở các quán bar, phòng trà và trong các album đầu tay của mình, người nghe vẫn có thể dễ dàng nhận ra cách hát của họ vẫn còn bộc lộ nhiều điều hạn chế. Không phải họ không muốn hoàn thiện cách hát của mình, nhưng trong bối cảnh thiếu vắng những trung tâm đào tạo nhạc nhẹ chuyên nghiệp, nhiều ca sĩ trẻ cho biết họ thật sự lúng túng và chỉ còn biết tự đào tạo theo kiểu biết đến đâu thực hành đến đấy, miễn sao được hát, được xuất hiện thường xuyên trên các sàn diễn.

Để giúp các giọng ca trẻ khắc phục phần nào những khuyết điểm, tránh bớt những lỗi thường gặp trong khi thể hiện các bài hát, Giai Điệu Xanh đã có cuộc trao đổi với nhạc sĩ Quốc Dũng, người đã điều kiện làm việc với nhiều thế hệ ca sĩ đã thành danh trên sân khấu cũng như trong phòng thu, xoay quanh chuyện làm thế nào để hoàn thiện giọng hát của mình?

***

-Khắc phục được những lỗi thường gặp như hát phô, sai nhịp, phát âm chưa chuẩn, ngân giọng chưa đúng cách,…đúng là bước cơ bản trong việc hoàn thiện giọng hát của mình. Nhưng để tạo được nét riêng và phát huy được thế mạnh riêng của giọng, ca sĩ còn phải nắm vững đặc trưng phong cách âm nhạc của dòng nhạc mình thể hiện. Anh nghĩ gì về điều này?

-Khi hát một bài hát, ca sĩ phải hiểu bài hát thuộc dòng nhạc nào, loại nhạc nào, phong cách nào.Nếu ca sĩ chưa có nhiều kinh nghiệm, cách đơn giản nhất là nên nhờ một nhạc sĩ có thâm niên nghề nghiệp gợi ý cách hát bài hát đó theo phong cách nào, thể loại nào. Nhưng ngày thường, mỗi ca sĩ cũng nên dành thời gian nghe nhạc. Nhạc cổ điển, nhạc cận đại, nhạc country, jazz,rock…để tự cảm nhận những nét đặc trưng riêng của mỗi dòng nhạc. Việc nắm vững nét đặc trưng của các dòng nhạc khác nhau sẽ mở ra cho ca sĩ nhiều cách xử lý sáng tạo trong việc cover lại những ca khúc nổi tiếng theo những phong cách mới mang nét riêng của mình…

-Với tư cách là nhạc sĩ, anh thường tìm kiếm ca sĩ để thể hiện ca khúc của mình theo những tiêu chí nào?

-Ban nãy tôi nói về các khuyết điểm thường gặp của ca sĩ, giờ tôi muốn nói từ góc độ của những người tìm kiếm, khám phá những giọng ca mới như các nhạc sĩ, các ông bầu. Có nhiều khi bất chợt đi nghe nhạc, mình tưởng là nghe được một giọng ca hay. Nhưng thật ra, nhận xét về một giọng ca trong môi trường nhạc sống thường bị tác động bởi nhiều yếu tố khác của  môi trường biểu diễn. Nhưng khi mời về phòng thu sẽ dễ cảm thấy thất vọng.

Sở dĩ có hiện tượng đó là vì ở sân khấu, ca sĩ thường phải cường điệu hóa để gây sốc và tạo sự chú ý, nhưng khi nghe qua thu âm ở nhà thì rất khác, người nghe cần sự tinh tế. Ngược lại, nếu mang những kỹ thuật tinh tế ở phòng thu ra thể hiện ở sân khấu thường không mang lại hiệu quả, mặc dù kỹ thuật này lại thành công khi thu âm, vì ở sân khấu, cần có sự cường điệu hơn ở phòng thu mới tạo được hiệu quả. Nói ngắn gọn, cần phân biệt kỹ thuật hát ở sân khấu và kỹ thuật hát ở phòng thu.

Một ca sĩ thực thu phải nắm vững được những đặc điểm của không gian thể hiện. Nếu ở sân khấu cần sự cường điệu thì ở phòng thu lại cần sự tinh tế. Nếu ca sĩ cứ tưởng phải gào mới hay thì khi vào phòng thu vận dụng thói quen đó sẽ chuốc lấy thất bại. Elvis Phương thành công ở sân khấu, nhưng Thái Châu lại thành công trong thu âm. Ngọc Lan hát ở sân khấu không thành công nhưng thu âm lại rất được thính giả ưa thích.

Nhạc sĩ tìm ca sĩ thể hiện thường thích tìm giọng ca khỏe, dày nhưng nếu đó là một ca khúc cần sự tinh tế thì coi như hỏng bài.

-Anh có thể nói rõ hơn về sự khác biệt giữa cách hát trên sân khấu và cách hát ở phòng thu?

-Ở phòng thu khác với sân khấu vì có máy móc hỗ trợ, nhưng cũng không nên nghĩ rằng vào phòng thu thì giọng dỡ cũng thành giọng hay. Tham quan các phòng thu, tôi thấy ở  các phòng thu đều có máy compressor giống như cái ổn áp, khi hát nhỏ quá máy sẽ làm lớn lên, nếu hát lớn quá máy sẽ làm nhỏ bớt lại. Compressor là nén lại, giọng mỏng có thể trở nên dày. Ca sĩ muốn thu âm không sợ giọng mỏng. Giọng mỏng hát sân khấu có thể thất bại nhưng khi thu âm giọng vẫn có thể được nâng lên. Ca sĩ thượng thặng thường muốn bớt tiếng echo để tự lột tả những sắc thái tinh tế. Trong phòng thu thường cũng để ít echo nên nghe chữ rõ. Khi thu tôi không sợ giọng mỏng, chỉ sợ hát phô, phát âm lỗi, giọng mỏng có thể làm đầy. Tiếng cymbal mỏng nhưng rất nét. Hát sân khấu phải luyện thể lực. Cần giọng khỏe nhưng khi hát không phải rống lên mà hát bình thường, làm chủ âm lượng. Nên bớt đưa hơi lên mũi. Các ông bầu khám phá giọng ca mới đừng sợ giọng mỏng. Đừng quên Than trong thiên nhiên có thể nén thành Kim cương.

-Với những ca sĩ chọn dòng dân ca hoặc những bài hát mang âm hưởng dân ca đương đại, anh có lời khuyên nào dành cho họ?

-Tôi nghĩ các ca sĩ hát dân ca không nên địa phương hóa cách hát, lạm dụng cách phát âm địa phương mà nên ý thức là mình hát những bài hát mang âm hưởng dân ca để phổ quát cho người nghe toàn quốc. Ví dụ khi hát nhạc Huế. Chữ “Huế” cứ hát rõ chứ không nhất thiết phải hát thành “Huệ”. Bảo Yến hát nhạc Huế nhưng rất popular chứ không quá nặng, chỉ giữ những chữ giai điệu có luyến láy. Ngôn ngữ, ca từ  là cái chở giai điệu, do vậy không nên làm tình làm tội giai điệu, bóp méo giai điệu.

-Từng làm việc với các giọng ca thuộc nhiều thế hệ, anh có thể đúc kết vài kinh nghiệm quý báu từ các giọng ca thành danh của Việt Nam ?

-Nghiên cứu cách hát thành công của các giọng ca thành danh cũng là cách học tập cần thiết và bổ ích đối với các ca sĩ trẻ. Tôi chỉ muốn nêu những giọng ca có nhiều khán giả ưa thích nhưng không bị khán giả phản ứng như Hương Lan, Bảo Yến, Khánh Hà. Nam như Tuấn Ngọc, Quang Dũng . Còn những giọng ca như Đàm Vĩnh Hưng tuy được nhiều người thích nhưng cũng không thiếu những kẻ không thích.

Giọng ca Hương Lan có ưu điểm về phát âm, cao độ tốt, nhạc cảm vừa phải, lơi hợp lý, chất giọng thiên phú, âm vực mì - đố rất chuần, giọng ngân tốt, luyến láy đúng liều lượng, nhưng đôi khi hơi thừa. Bảo Yến hơi tiết kiệm luyến láy. Điều đó tùy thuộc quan điểm thẩm mỹ của mỗi người. Theo tôi, về phương diện phát âm tiếng Việt, tôi chọn Bảo Yến là người khai phá tuyệt vời. Trước Bảo Yến có nhiều ca sĩ không phân biệt s/x, tr/ch, r/gi,…Bảo Yến phát âm các phụ âm tuyệt đối đúng. Tôi nghĩ các ca sĩ nếu yêu tiếng Việt và muốn người nước ngoài nghe hát có thể học tiếng Việt nên nghiên cứu cách phát âm đó. Bảo Yến hát cũng đúng nhịp, lơi vừa phải, tiết kiệm luyến, không lạm dụng. Khi hát sân khấu, giọng Bảo Yến rất khỏe nhưng khi vào phòng thu hát rất tinh tế. Hát bình thường như đang trò chuyện hay đang tỏ tình. Chỉ luyến láy khi thật cần thiết còn bình thường hát thẳng đuột. Bằng Kiều cũng hát thẳng đuột kiểu như tiếng kèn. Sau này tôi biết đúng là Bằng Kiều có học kèn. Ưu điểm của giọng hát Bằng Kiều là anh hát rất mềm nhưng có nhưng chỗ đột nhiên có những cú “bắn phá” rất lạ.

Giọng Tuấn Ngọc có vẻ như một giọng ca thiên phú hơn là khổ luyện. Cách hát giản dị, thể hiện cuộc đời một cách giản dị. Hạnh phúc quá lớn cũng bình thản, đau khổ cũng bình thản. Có lẽ chính thái độ bình tĩnh trước mọi biến động của đời sống, đón nhận mọi cảnh ngộ một cách bình thản đã làm nên hồn vía tiếng hát Tuấn Ngọc. Khánh Hà đôi khi hơi nức nở. Sau này có Quỳnh Lan cũng vận dụng cách hát này. Nếu Quỳnh Lan biết tiết chế bớt tính chất nức nở, tôi nghĩ cô sẽ thành công hơn.

***

Mỗi ca sĩ đều có những con đường riêng, những cách hoàn thiện giọng hát riêng theo hoàn cảnh, thời gian. Có hai dạng ca sĩ: ca sĩ có giọng ca thiên phú và ca sĩ có chất giọng tốt nhờ biết khổ luyện mà thành công. Có nhiều phương pháp để hoàn thiện giọng ca, nhưng phương pháp thiết thực nhất vẫn là nhận diện thật rõ những khuyết điểm, những lỗi mình thường mắc phải và kiên trì tìm cách hạn chế, khắc phục. Một khi đã loại được những cái dỡ là đã bắt đầu hay hơn. Và một khi tự mình bắt đầu phân biệt được cái hay cái dỡ của mình cũng như của người, cùng với quá trình nghe nhạc, nắm vững những đặc trưng của từng dòng nhạc, từng phong cách âm nhạc, học hỏi được thêm những kỹ thuật phù hợp với giọng của mình, dần dà ca sĩ sẽ tạo đượng nét riêng cho mình.
Hy vọng qua những trao đổi cụ thể với nhạc sĩ Quốc Dũng, các ca sĩ trẻ sẽ rút được những kinh nghiệm bổ ích cho nghề nghiệp của mình!

Anh Nguyễn thực hiện

Bài liên quan:

 -Làm thế nào để hoàn thiện giọng hát? (Bài 1)

-Hát trên sân khấu và hát trong phòng thu (Bài 2)